Eğitim ve öğretim hakkı, bireylerin temel hak ve özgürlükleri arasında yer almakta olup hem ulusal hem de uluslararası hukuk tarafından güvence altına alınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 42. maddesi uyarınca “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz”. Bu doğrultuda eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi fiilleri Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında suç olarak düzenlenmiştir.
Türk Ceza Kanunu’nun 112. maddesi eğitim ve öğretim hakkının engellenmesini suç olarak tanımlamakta ve cezai yaptırımlar öngörmektedir. Ayrıca, TCK’nın ilgili diğer maddeleri de bu suçun belirli ağırlaştırıcı nedenlerini ve ek ceza uygulamalarını kapsamaktadır. Bu yazıda, ilgili madde çerçevesinde eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçunun unsurları, ceza miktarları ve uygulanabilecek yaptırımlar ele alınacaktır.
EĞİTİM VE ÖĞRETİM HAKKININ ENGELLENMESİ SUÇUNUN TANIMI
Türk Ceza Kanunu Madde 112:
“(1) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla;
- a) Devletçe kurulan veya kamu makamlarının verdiği izne dayalı olarak yürütülen her türlü eğitim ve öğretim faaliyetlerine,
- b) Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasına,
- c) Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya bunların eklentilerine girilmesine veya orada kalınmasına,
engel olunması hâlinde, fail hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
TCK’nın 112. maddesine göre cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla;
- Devlet tarafından kurulan veya kamu makamlarının izniyle yürütülen eğitim ve öğretim faaliyetlerine engel olunması,
- Kişinin eğitim ve öğretim hakkını kullanmasının engellenmesi,
- Öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya eklentilerine girilmesine veya orada kalınmasına engel olunması
suç olarak kabul edilmektedir. Bu suçun işlenmesi hâlinde faile iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilmektedir.
SUÇUN UNSURLARI
-
Fail
Bu suç, herkes tarafından işlenebilir. Failin belirli bir statüye veya mesleğe sahip olması gerekmez. Suç bireysel olarak ya da bir grup tarafından işlenebilir.
-
Mağdur
Suçun mağduru eğitim hakkı ihlal edilen kişi veya topluluktur. Öğrenciler, öğretmenler, eğitim kurumları ve eğitimle ilgili diğer bireyler bu suçun mağduru olabilir.
-
Fiil (Hukuka Aykırı Davranış)
Fiilin gerçekleşmesi için cebir (fiziksel güç kullanımı), tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi gerekmektedir. Hukuka aykırı eylemler şunları içerebilir:
- Zor kullanarak veya tehdit ederek bir öğrencinin okula gitmesini engellemek,
- Eğitim kurumlarına girişleri engellemek,
- Bir okulun veya dersliğin fiziksel olarak kapatılması,
- Öğrencilerin yurtlardan zorla çıkarılması veya yurda girmelerinin engellenmesi,
- Öğretmenlerin ders vermesinin veya eğitim kurumlarında görev yapmasının engellenmesi.
-
Manevi Unsur (Kast)
Bu suç ancak kasten işlenebilir. Failin eğitim hakkını bilerek ve isteyerek engellemesi gerekmektedir. Taksirle (dikkatsizlik veya ihmal sonucu) işlenmesi mümkün değildir.
CEZAİ YAPTIRIMLAR
Türk Ceza Kanunu Madde 119:
“(1) Eğitim ve öğretimin engellenmesi, kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin engellenmesi, siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme, konut dokunulmazlığının ihlali ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçlarının;
- a) Silahla,
- b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
- c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
- d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
- e) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
İşlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(2) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.”
TCK’nın 112. maddesi gereğince, eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçunu işleyen kişilere iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Ancak, TCK’nın 119. maddesine göre aşağıdaki ağırlaştırıcı nedenlerin varlığı halinde ceza bir kat artırılır:
- Silahla işlenmesi,
- Kişinin kendisini tanınmayacak hale koyarak, imzasız mektup veya özel işaretlerle suçu işlemesi,
- Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,
- Suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenmesi,
- Kamu görevinin sağladığı yetki kötüye kullanılarak işlenmesi.
Ayrıca, bu suç işlenirken kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri gerçekleşirse fail ayrıca kasten yaralama suçundan da ceza alır.
UYGULAMADA KARŞILAŞILAN ÖRNEKLER
Bu suçla ilgili bazı örnek olaylar şunlardır:
- Okullara ve dersliklere zorla girilerek eğitimin engellenmesi,
- Öğrencilerin yurtlardan zorla çıkarılması,
- Bir grubun belirli öğrencilere okula gitmemesi için tehditler savurması,
- Bazı kişilerin öğretmenlere veya eğitim kurumlarına yönelik saldırılar düzenleyerek eğitimi aksatması.
Bu tür fiiller yargı süreçlerinde değerlendirilerek failler hakkında cezai işlemler uygulanmaktadır.
EĞİTİM VE ÖĞRETİM HAKKININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA UZLAŞMA, ŞİKAYET, GÖREVLİ MAHKEME, HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI VE CEZANIN ERTELENMESİ
-
Uzlaşma
Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu uzlaşmaya tabi değildir. Yani taraflar kendi aralarında anlaşma sağlasa bile soruşturma ve kovuşturma devam eder.
-
Şikayet
Bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması için şikayet aranmaz. Cumhuriyet Savcılığı re’sen harekete geçerek suçu araştırabilir ve dava açabilir.
-
Görevli Mahkeme
Eğitim hakkının engellenmesi suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
-
Cezanın Ertelenmesi
Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu 2 yıl ve altında hapis cezası verilmesi ve diğer şartların sağlanması durumunda erteleme hükümlerinin uygulanması mümkündür.
-
HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması)
Sanığın cezasının 2 yıl veya altında olması durumunda, mahkeme HAGB karan verebilir. Bu durumda sanık belirli bir denetim süresi boyunca yeni bir suç işlemezse hüküm ortadan kalkar ve siciline işlenmez.
SONUÇ
Eğitim ve öğretim hakkı, bireylerin gelişimi ve toplumun ilerlemesi için vazgeçilmezdir. Bu hakkın korunması için devlet çeşitli yasal düzenlemeler yapmıştır. Türk Ceza Kanunu’nun 112. maddesi de eğitim ve öğretim hakkının korunmasına yönelik önemli bir düzenlemedir.
Eğitim hakkının cebir, tehdit veya hukuka aykırı eylemlerle engellenmesi durumunda iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülerek caydırıcılık sağlanmaya çalışılmıştır.
Eğitimin kesintiye uğramaması ve bireylerin haklarının korunması için bu suçla etkin bir şekilde mücadele edilmesi büyük önem taşımaktadır.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49