Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, malvarlığı ile sosyal sorumluluğu bir araya getiren özgün bir hukuki düzenlemedir. Bu sözleşme, tarafların karşılıklı edim yükümlülüğü altına girdiği bir sözleşme türüdür. Bakım borçlusunun bakım alacaklısına bakıp gözetme yükümlülüğüne karşılık, bakım alacaklısı genellikle bir taşınmaz ya da belirli bir malvarlığı değerini devreder. Bu makalede sözleşmenin tanımı, hukuki özellikleri, güvenceleri, sona ermesi ve iptali gibi önemli noktalar ele alınacaktır.
ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI VE UNSURLARI
Türk Medeni Kanunu Madde 611:
“Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir.
Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır.”
Türk Medeni Kanunu’nun 611. maddesi uyarınca, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi üstlendiği bakım alacaklısının ise bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini bakım borçlusuna devretme borcu altına girdiği bir sözleşmedir.
Unsurları:
- Karşılıklı edim yükümlülüğü: Sözleşme iki tarafa borç yükler. Bakım borçlusu bakım ve gözetim yükümlülüğü altına girer. Bakım alacaklısı ise bir malvarlığı devri veya hak tanıma borcu altına girer.
- Sözleşmenin kişisel niteliği: Bakım alacaklısının hakları devredilemez ve iflas hâlinde sınırlı güvenceler sağlanır.
- Uzun süreli bir borç ilişkisi: Bakım borçlusu, bakım alacaklısının hayatı boyunca yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.
HUKUKİ ŞEKİL VE GEÇERLİLİK ŞARTLARI
Türk Medeni Kanunu Madde 612:
“Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz.
Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir.”
Türk Medeni Kanunu’nun 612. maddesine göre sözleşme miras sözleşmesi şeklinde düzenlenmelidir. Bu durum noter veya kanunda sayılan kurumlar huzurunda yapılacak bir resmi işlemle sağlanır. Eğer sözleşme bir bakım kurumu tarafından yapılmışsa yazılı şekil yeterli olur.
Geçerlilik Koşulları:
- Tarafların tam ehliyetli olması,
- Sözleşmenin hukuka, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmaması,
- Malvarlığının veya bakım yükümlülüğünün açık şekilde belirlenmesi gereklidir.
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerliliği miras sözleşmelerinin şeklinde düzenlenmelerine bağlıdır. Bunun içinde sözleşme noter veya kanunda belirtilen diğer kurumlarda iki tanık huzurunda düzenlenmelidir.
SÖZLEŞMENİN TARAFLARI, BAKIM BORÇLUSUNUN VE BAKIM ALACAKLISININ HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde iki taraf bulunmaktadır: Bakım alacaklısı ve bakım borçlusu. Bakım alacaklısı genellikle yaşlı, bakıma muhtaç veya yaşamının ilerleyen dönemlerinde ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan kişidir. Bakım borçlusu ise bu kişinin bakımı karşılığında malvarlığından bir hak veya taşınmaz devralmayı kabul edendir. Taraflar arasında oluşturulan bu sözleşme, karşılıklı güven ve edimlere dayanmaktadır. Bakım borçlusunun yükümlülüklerini düzenli olarak yerine getirmesi bakım alacaklısının ise malvarlığını devretme taahhüdünü yerine getirmesi esasına dayanır.
Bakım Borçlusunun Yükümlülükleri:
- Bakım alacaklısına uygun gıda ve konut sağlama,
- Hastalık durumunda bakım ve tedavi hizmetleri sunma,
- Sosyal statüsüne uygun yaşam koşulları temin etme.
Borçlunun Hakkı
- Malvarlığı devrini talep etme hakkı,
Bakım Alacaklısının Hakları:
- Bakım borçlusuna devredilen taşınmazlar üzerinde yasal ipotek hakkı tesis etme,
- Sözleşme gereğince kendisine yapılan edimlerin eksiksiz yerine getirilmesini talep etme,
Bakım Alacaklısının Yükümlülüğü
- Ölünceye kadar bakma sözleşmesi çerçevesinde bakım borçlusuna belirli bir malvarlığını veya malvarlığı değerlerini devretme yükümlülüğü altındadır.
GÜVENCE MEKANİZMALARI:BAKIM ALACAKLISININ YASAL İPOTEK HAKKI
Türk Medeni Kanunu Madde 613:
“Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere, bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.”
Türk Borçlar Kanunu’ nun 613. maddesi, bakım alacaklısını korumaya yönelik önemli düzenlemeler içermektedir. Bakım alacaklısı, devrettiği taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir. Bu ipotek hakkı, bakım borçlusunun yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda bakım alacaklısını koruma altına alır. Dolayısıyla yasal ipotek hakkının kullanılması önemli bir tedbir arz etmektedir.
SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ
Önel Verilerek Fesih:
Türk Borçlar Kanunu Madde 616:
“Tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunur ve fazla alan taraf kendisine bağışta bulunulma amacı güdüldüğünü ispat edemezse diğer taraf, altı ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bu oransızlığın tespitinde, ilgili sosyal güvenlik kurumunca, bakım borçlusuna verilenin değerine denk düşen anapara değeri ile bağlanacak irat arasındaki fark esas alınır.
Sözleşmenin sona erdirilmesi anına kadar geçen sürede ifa edilmiş edimler, anapara ve faiziyle birlikte değerlendirilerek, denkleştirme sonucunda alacaklı çıkan tarafa geri verilir.”
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde, tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunması hâlinde, fazla alan taraf kendisine bağış yapılma amacı güdüldüğünü kanıtlayamazsa, diğer taraf sözleşmeyi altı ay önceden bildirimde bulunarak fesheder. Oransızlığın tespitinde, sosyal güvenlik kurumları tarafından, bakım borçlusuna verilen malvarlığı değerinin anaparası ile bağlanacak irat arasındaki fark esas alınır. Sözleşmenin feshi durumunda, ifa edilmiş edimler anapara ve faiziyle birlikte hesaplanır. Denkleştirme yoluyla alacaklı çıkan tarafa iade edilir. Bu düzenleme, sözleşmedeki adaletin korunmasını sağlamayı hedefler.
Önel Verilmeksizin Fesih:
Türk Borçlar Kanunu Madde 617:
“Sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse, taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir. Sözleşme bu sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa, bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur.
Hâkim, sözleşmenin önel verilmeksizin feshini yerinde bulabileceği gibi, taraflardan birinin istemiyle veya kendiliğinden, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek, bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlayabilir.”
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde, taraflardan birinin borçlarına aykırı davranması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelirse veya önemli sebepler sözleşmeyi imkânsız ya da aşırı ölçüde güçleştirici bir duruma sokarsa, taraflar önel vermeksizin sözleşmeyi fesheder. Bu durumda kusurlu taraf, aldığı şeyleri iade etmekle ve kusursuz tarafın zararını tazmin etmekle yükümlüdür. Ayrıca, hâkim, sözleşmenin feshini uygun bulursa, tarafların aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlanmasına karar verebilir. Bu düzenleme, her iki tarafın haklarını ve sözleşmenin ifa sürecindeki dengeyi korumayı amaçlar.
Bakım Borçlusunun Ölümü:
Türk Borçlar Kanunu Madde 618:
“Bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı, bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu durumda bakım alacaklısı, bakım borçlusunun iflası hâlinde, iflas masasından isteyebileceği miktara eşit bir paranın kendisine ödenmesini, bakım borçlusunun mirasçılarından isteyebilir.”
Bakım borçlusunun ölümü hâlinde, bakım alacaklısı, sözleşmenin feshini bir yıl içinde talep eder. Bu durumda, bakım alacaklısı, borçlunun sağlığında yerine getirilmemiş yükümlülükler nedeniyle uğradığı zararı tazmin etmek için, bakım borçlusunun mirasçılarından veya iflas durumunda iflas masasından talepte bulunur. Talep edilecek miktar, iflas hâlinde masadan alınacak alacak miktarı ile sınırlıdır. Bu düzenleme, bakım alacaklısının, bakım borçlusunun ölümünden sonra da korunmasını amaçlar.
SÖZLEŞMENİN İPTALİ VE TENKİSİ
İptal:
Bakım alacaklısının sözleşme nedeniyle yükümlülüklerini yerine getiremeyecek duruma düşmesi hâlinde, hakkı olan kişiler sözleşmenin iptalini talep eder. Alternatif olarak, mahkeme, bakım borçlusunun ifa yükümlülüklerinden nafaka yükümlülüğüne mahsup yapılmasına karar verir.
Tenkis:
Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri, karşılıklı edimlere dayalı ve ivazlı bir sözleşme türüdür. Bu sözleşme ile taşınmaz devri sağlanan hallerde mirasçıların saklı paylarının ihlali genelde söz konusu olmamaktadır. Bu nedenle, sözleşmeden kaynaklanan intikaller, miras hukuku açısından tenkis davasına konu edilmez. Ancak, istisnai durumlarda, Yargıtay içtihatlarına göre tenkis talebi gündeme gelebilmektedir. Örneğin, bakım borçlusunun ölünceye kadar bakım yükümlülüğünü yerine getirememesi veya bakım borçlusunun bakım alacaklısından önce vefat etmesi hâlinde, mirasçılar tarafından taşınmazın miras payları oranında iadesi talep edilebilmektedir. Bu tür durumlarda mahkeme, tarafların edimlerini ve sözleşmenin ifa koşullarını değerlendirir. Bu bağlamda, hakkaniyete uygun bir çözüm sunar. Dolayısıyla, bakım borçlusu tarafından yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği, tenkis davasında belirleyici unsurlar arasında yer alır. Mirasçıların tenkis davası açma hakları saklıdır.
SONUÇ
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini detaylı şekilde düzenler. Ayrıca hukuki ve mali sonuçları olarak önemli bir sözleşmedir. Sözleşmenin şekil şartlarına uygun şekilde hazırlanması, ileride doğacak ihtilafların önlenmesi açısından önemlidir. Bu nedenle, sözleşmenin hazırlanması sürecinde bir avukattan profesyonel yardım alınması, hem tarafların menfaatlerini güvence altına alacak hem de hukuki süreçlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlayacaktır.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Sözleşme Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49