Sulh Ceza Hâkimliği, ceza muhakemesi hukukunda soruşturma aşamasında hâkim tarafından verilmesi gereken kararları almak ve ayrıca bu kararlara karşı yapılan itirazları incelemekle görevli olan özel bir yargı merciidir. 5235 sayılı Kanun’un 10. maddesi ile kurulan bu hâkimlik, ceza yargılamasının etkinliği ve adil yargılanma hakkının korunması açısından büyük önem taşır.
SULH CEZA HÂKİMLİĞİ NE ZAMAN VE NEDEN KURULDU?
Sulh Ceza Hâkimlikleri, 18 Haziran 2014 tarihinde yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile hukuk sistemimize dahil edilmiştir. Bu düzenlemenin amacı; soruşturma sürecinde hâkim tarafından verilmesi gereken kararları uzmanlaşmış bir yargı makamı eliyle yürütmek ve itiraz mekanizmasını daha sistemli hale getirmektir.
SULH CEZA HÂKİMLİĞİNİN KURULUŞU VE YAPISI
- Her il merkezinde ve ihtiyaç duyulan ilçelerde Adalet Bakanlığı tarafından, Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun olumlu görüşü alınarak sulh ceza hâkimlikleri kurulur.
- İş yoğunluğuna bağlı olarak birden fazla sulh ceza hâkimliği kurulabilir ve bu hâkimlikler numaralandırılır (örneğin, İzmir 5. Sulh Ceza Hâkimliği gibi).
- Sulh ceza hâkimlikleri bağımsızdır, başka bir mahkeme ya da görevle bağdaşması yoktur.
- Her sulh ceza hâkimliğinde bir yazı işleri müdürü ve yeteri kadar adliye personeli bulunur.
SULH CEZA HÂKİMLİĞİNİN GÖREVLERİ NELERDİR?
Mahkemenin görevleri, temel olarak ceza muhakemesinde soruşturma aşamasında verilen hâkim kararlarını kapsar. Bu görevler, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu başta olmak üzere çeşitli özel kanunlarda da düzenlenmiştir:
-
Soruşturma Aşamasındaki Kararları Verme
- Tutuklama kararı (CMK m.100-101)
- Adli kontrol kararı (CMK m.109-110)
- Gözaltı ve yakalama kararlarına itirazları değerlendirme (CMK m.91/5)
- Gözlem altına alma kararı (CMK m.74)
- İç beden muayenesi ve örnek alma (CMK m.75)
- Moleküler genetik inceleme izni (CMK m.78)
- Arama ve el koyma kararları (CMK m.116-134)
- Müdafinin dosya inceleme yetkisinin sınırlandırılması (CMK m.153/2)
- Yayın yasağı kararı (Basın Kanunu m.3/2)
- Önleme araması kararı (PVSK m.9/1)
-
İtiraz Merci Olarak Görev Yapma
- Diğer sulh ceza hâkimliklerinin kararlarına karşı yapılan itirazları inceleme,
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara karşı yapılan itirazları değerlendirme,
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin kararların incelenmesi.
-
İdari Yaptırımlara İtirazları Değerlendirme
- Bazı durumlarda, idari para cezaları veya yaptırımlara karşı yapılan itirazların değerlendirilmesi görevi de sulh ceza hâkimliklerine verilmiştir.
Sulh Ceza Hâkimliği Kararlarına İtiraz Merci ve İtiraz Süresi
Sulh ceza hâkimliğinin soruşturma işlemlerine ilişkin kararlarına karşı itiraz kanun yolu açıktır. Bu kararların denetlenmesi, yargısal denetimin etkinliği açısından büyük önem taşır.
İtiraz Mercii Neresidir?
- Birden fazla sulh ceza hâkimliğinin bulunduğu yerlerde, kararına itiraz edilen sulh ceza hâkimliğini numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği itirazı inceler.
- Son numaralı hâkimliğin kararına ise bir numaralı sulh ceza hâkimliği bakar.
- O yerde yalnızca bir sulh ceza hâkimliği varsa, itirazlar ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliği bakar.
- Ancak sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı yapılan itirazlar ise, asliye ceza mahkemesi hâkimi bakar.
İtiraz Süresi Ne Kadardır?
Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren 2 hafta içinde yapılmalıdır. Bu bağlamda itiraz sahibi:
- Kararı veren mercie verilecek bir dilekçe ile,
- Ya da tutanağa geçirilerek şekilde zabıt kâtibine sözlü beyanla itiraz eder.
İtiraz beyanını, ilgili hâkim veya mahkeme başkanınca imzalar. Hâkim, itirazı haklı görürse kararını düzeltir. Aksi halde en geç 3 gün içinde itirazı yetkili merciye gönderir.
SULH CEZA HÂKİMLİĞİ (MAHKEMESİ) KARARLARINA KARŞI İSTİNAF VE TEMYİZ BAŞVURUSU MÜMKÜN MÜ?
Sulh ceza hâkimlikleri tarafından verilen kararlar, genellikle soruşturma aşamasında alınan koruma tedbirlerine ilişkindir. Bu nedenle, bu kararlar nihai hüküm niteliğinde olmadığından dolayı, istinaf ve temyiz kanun yollarına başvurulamaz.
SULH CEZA HÂKİMİ KİME BAĞLIDIR?
Sulh ceza hâkimleri, görevlerini bağımsız olarak yerine getirir. Bu bağlamda, yalnızca Anayasa, kanunlar ve hukuka uygunluk ilkesiyle bağlıdırlar. Hâkimler, verdikleri kararlar açısından tarafsız ve bağımsız yargı mensuplarıdır.
SULH CEZA HÂKİMLİKLERİNİN ÖNEMİ
Ceza soruşturmalarında temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına neden olabilecek birçok karar, yalnızca sulh ceza hâkimlikleri tarafından verilebilir. Bu nedenle, sulh ceza hâkimlikleri hem adil yargılanma hakkının korunmasında hem de hukuk devleti ilkesinin hayata geçirilmesinde kritik bir role sahiptir.
SONUÇ
Sulh Ceza Hâkimlikleri, ceza soruşturmalarında hukukun üstünlüğünü sağlamak veya temel hakları korumak adına çok önemli görevler üstlenmektedir. Görünürde sadece bir “soruşturma hâkimliği” gibi durur. Ancak verdikleri kararların bireylerin özgürlükleri üzerinde doğrudan etkisi vardır.
📞 HUKUKİ DANIŞMANLIK ALMAK İÇİN BİZİMLE İLETİŞİME GEÇİN
Ceza yargılamasında haklarınızı öğrenmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📞 +90 530 180 82 49
📧 av.ardahancakir@gmail.com