Bulaşıcı hastalıklar toplum sağlığını tehdit eden ciddi bir sorundur. Nu bağlamda hastalıkların yayılmasını önlemek amacıyla devletler çeşitli tedbirler alır. Türkiye’de de bulaşıcı hastalıkların kontrol altına alınması ve ayrıca halk sağlığının korunması amacıyla birtakım yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 195. maddesi yetkili makamlarca alınan karantina tedbirlerine uymayan kişilere cezai yaptırım öngörmektedir.
Bu makalede, TCK madde 195 kapsamında bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma suçu detaylı bir şekilde ele alınacaktır.
SUÇUN TANIMI VE UNSURLARI
Türk Ceza Kanunu Madde 195:
“(1) Bulaşıcı hastalıklardan birine yakalanmış veya bu hastalıklardan ölmüş kimsenin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına dair yetkili makamlarca alınan tedbirlere uymayan kişi, iki aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
TCK’nın 195. maddesine göre bulaşıcı hastalıklara ilişkin alınan tedbirlere uymayan kişiler ceza alır. Bu suçun oluşması için özellikle bazı unsurların var olması gerekir:
a) Suçun Maddi Unsurları
- Bulaşıcı Hastalık: Suçun oluşması için öncelikle bulaşıcı bir hastalığın mevcut olması gerekmektedir. Örneğin, COVID-19, tüberküloz, veba gibi hastalıklar bulaşıcı hastalıklara örnektir.
- Yetkili Makamlarca Alınan Tedbirler: Karantina, sokağa çıkma yasağı, hasta kişilerle temastan kaçınma, maske takma zorunluluğu gibi önlemler yetkili makamlar tarafından belirlenmelidir.
- Tedbirlere Aykırı Davranış: Yetkili makamların belirlediği kurallara uymamak suçun maddi unsurunu oluşturur. Örneğin bir kişinin zorunlu karantinadan kaçarak topluma karışması suç teşkil eder.
b) Suçun Manevi Unsurları
Bu suç kasıtlı olarak işlenen bir suçtur. Failin, bulaşıcı hastalıklarla ilgili alınan tedbirleri bilerek ve ayrıca isteyerek ihlal etmesi gerekir. Örneğin karantinada olması gerektiğini bilen bir kişinin dışarı çıkması kasıtlıdır.
CEZAİ YAPTIRIMLAR
TCK madde 195’e göre bulaşıcı hastalık tedbirlerine aykırı hareket eden kişiler iki aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Hapis Cezası Süresi: Suçun işlendiği durum ve kişinin ihlaldeki rolüne bağlı olarak 2 ay ile 1 yıl arasında değişen bir hapis cezasıdır.
- Adli Para Cezasına Çevrilebilir mi?: Bu suç bakımından mahkemenin hapis cezasını adli para cezasına çevirme hakkı vardır.
- Erteleme veya Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Mümkün mü?: Bu suç bakımından şartların oluşması durumunda mahkeme hapis cezasını erteler ya da hükmün açıklanmasını geri bırakır.
SUÇUN GERÇEKLEŞME ŞEKİLLERİ VE ÖRNEKLER
TCK 195 kapsamında suçun işlenme biçimleri şunlardır:
- Karantina ihlali: COVID-19 salgını sırasında hastalık taşıdığı tespit olan bir kişinin izolasyon sürecine uymayarak dışarı çıkması.
- Toplu etkinlik düzenleme: Pandemi sırasında yasaklanmış olmasına rağmen kalabalık organizasyonlar düzenlemek.
- Maske ve sosyal mesafe kurallarına uymamak: Kamu sağlığını tehdit edecek şekilde yetkili makamların belirlediği kurallara aykırı hareket etmek.
Örneğin COVID-19 döneminde zorunlu karantinada olması gereken bir kişinin toplu taşıma kullanarak toplum içine karışması durumunda bu suç oluşmuş olur.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA UZLAŞMA
TCK 195. madde kapsamında düzenlenen suç uzlaşmaya tabi değildir. Çünkü bu suç kamu sağlığını ilgilendirdiği için sadece mağduru değil toplumu doğrudan etkileyen bir suçtur.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA ŞİKAYET
Bu suç şikayete tabi olmayan suçlar arasındadır. Yani yetkili makamlar veya kolluk kuvvetleri bu suçu tespit ettiğinde şikayet aranmaksızın soruşturma başlar. Bu bağlamda, cumhuriyet savcılığı resen harekete geçer.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Bu suçun yargılaması Asliye Ceza Mahkemesi tarafından olur.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
Bu suç kapsamındaki hapis cezası 2 yıl veya altında olması ve diğer şartların oluşması durumunda mahkeme s cezanın ertelenmesine karar verir. Eğer ceza ertelenirse sanık belirli bir denetim süresi boyunca yeni bir suç işlemezse ceza infaz olmaz.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Bu suç kapsamında hapis cezası 2 yıl veya altında olduğu ve diğer şartların oluşması durumunda mahkeme HAGB kararı verir. Bu durumda sanık 5 yıl denetim süresine tabi olur. Bu süre içinde yeni bir suç işlemezse dava düşer ve siciline işlemez.
BULAŞICI HASTALIKLARA İLİŞKİN TEDBİRLERE AYKIRI DAVRANMA SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
TCK 195’te etkin pişmanlık düzenlemesi bulunmamaktadır.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Bulaşıcı hastalıklarla mücadelede toplumsal sorumluluk büyük önem taşımaktadır. TCK 195 halk sağlığını koruma amacı olan bir maddedir. Bu bağlamda, bireylerin toplumun geneline zarar verecek davranışlardan kaçınmasını sağlamak için yürürlüğe konmuştur.
Bu suçun cezai yaptırımı bireylerin kendi sorumluluklarını yerine getirmesi ve ayrıca kamu sağlığına zarar vermemesini teşvik etmek için uygulanmaktadır. Bu nedenle yetkili makamların belirlediği kurallara uymak hem bireysel hem de toplumsal sorumluluğun bir gereğidir.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49