Hukuk düzeni, borç ilişkilerini genel olarak iki temel ilkeye dayandırır: Borçluya edimin ifası yükümlülüğünü yüklemek ve alacaklıya borcun ifası gerçekleşmediği takdirde dava ve cebri icra yoluyla hakkını talep etme imkânı tanımak. Ancak, bazı durumlarda hukuk düzeni alacaklıya bu hakları tanımamıştır. Bu bağlamda, bu tür borçlar, eksik (tabii) borç olarak adlandırılır.
EKSİK BORÇ NEDİR?
Eksik borç, geçerli bir alacak-verecek ilişkisinin var olduğu ancak alacaklının borçludan ifa talebinde bulunamayacağı borçlardandır. Bu tür borçlarda borcun ifası borçlunun tamamen kendi iradesine bırakılmıştır. Borçlu borcunu öderse borcun hukuka aykırı bir şekilde ödendiği iddia edilemez veya ödeme geri talep edilemez. Ancak borçlu borcunu ifa etmezse alacaklı dava veya cebri icra yoluyla borcun ifasını sağlayamaz.
EKSİK BORCUN HUKUKİ NİTELİĞİ
Eksik borçlar, diğer türlerden şu yönleriyle ayrılır:
- Geçerlilik: Bu borç geçerli bir borç ilişkisidir. Hukuken geçerli bir sebebe dayanır.
- Koruma Eksikliği: Hukuk düzeni bu tür borçları devlet koruması altına almaz. Yani alacaklı cebri icra veya dava yoluyla hakkını talep edemez.
- İfa İradesi: Borcun ifası tamamen borçlunun iradesine bağlıdır. Borçlu ifa etmek isterse bu ödeme geçerli ve ayrıca bağlayıcıdır.
- İadenin Reddi: Borçlu eksik borç kapsamında yaptığı ödemeyi geri talep edemez.
EKSİK BORÇLARIN TÜRLERİ
Eksik borçlar genellikle şu durumlarda ortaya çıkar:
Zaman Aşımına Uğramış Borçlar:
Borç ilişkisinde zamanaşımı süresi dolmuşsa borç eksik borç haline gelir. Borçlunun ifası durumunda ödeme geçerli kabul edilir ancak alacaklı zamanaşımına uğramış bir borç için dava açamaz.
Ahlaki Yükümlülüklerden Doğan Borçlar:
Toplumun ahlaki kurallarına dayanan yükümlülüklerden doğan borçlar eksik borç niteliği taşır. Örneğin bir kişinin yakınlarına ahlaki nedenlerle yardım etmesi bu kapsamdadır.
Kumar ve Bahis Borçları:
Türk Borçlar Kanunu Madde 604:
“Kumar ve bahisten doğan alacak hakkında dava açılamaz ve takip yapılamaz.”
Hukuken geçerli olmayan kumar veya bahislerden doğan borçlar eksik borç sayılır. Ancak bu borçların ödenmesi durumunda iadesi talep edilemez.
Evlenme Simsarlığından Doğan Ücret Borçları
Türk Borçlar Kanunu Madde 524:
“Evlenme simsarlığından doğan ücret hakkında dava açılamaz ve takip yapılamaz.”
Hukuk düzeni evlenme simsarlığı faaliyetlerinden doğan ücret taleplerini korumaz. Bu nedenle evlenme simsarı (tellal) ile yapılan anlaşmalar kapsamında ortaya çıkan ücret borçları eksik borç niteliğindedir. Borçlu bu borcu ifa ederse ödeme geçerli olur ancak ifa edilmemesi durumunda alacaklı cebri icra yoluna başvuramaz.
EKSİK BORCUN SONUÇLARI
Eksik borç, alacaklı ve borçlu arasındaki ilişkiye farklı bir boyut kazandırır:
- Alacaklının Talep Hakkı Sınırlandırılmıştır:
- Alacaklı eksik borç kapsamında yalnızca borçlunun gönüllü ifasını bekleyebilir.
- Borçlunun Ödeme Yükümlülüğü Bulunmamaktadır:
- Borçlu cebri icra tehdidi altında olmaksızın ödeme yapıp yapmamaya karar verir.
- Ödemenin Geri Alınamaması:
- Borçlu eksik borç kapsamında yaptığı ödemeyi, “borç geçersizdir” diyerek geri talep edemez.
SONUÇ
Eksik (tabii) borçlar borçlar hukuku açısından özgün bir yer tutar. Bu borç türü borçlunun iradesine dayalı ifayı teşvik ederken alacaklının cebri icra ve dava hakkını sınırlandırır. Hukuk düzeni bu borçları koruma altına almasa da geçerli bir borç ilişkisi olarak kabul eder. Eksik borçlar taraflar arasındaki ilişkilere hem esneklik hem de sınırlama getirir. Borçlar hukukunun bu özel alanı, uygulamada sıkça karşılaşılan durumlar açısından oldukça önemlidir.
Tüm hukuki sorunlarınızda bizimle iletişime geçebilirsiniz!
📞 HEMEN DANIŞIN: HAKKINIZI GERİ ALIN!
📞 +90 530 180 82 49
📧 av.ardahancakir@gmail.com