Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında mala zarar verme suçu kişilerin veya kamunun mal varlığına yönelik hukuka aykırı eylemleri cezalandırmayı amaçlayan bir suç tipidir. Suç, basit ve nitelikli halleriyle düzenlenmiştir. Suçun işleniş şekline göre cezai yaptırımlar değişiklik gösterir. Bu makalede TCK’nın ilgili maddeleri ışığında suçun kapsamı ele alınacaktır.
MALA ZARAR VERME SUÇUNUN TANIMI VE UNSURLARI
Türk Ceza Kanunu Madde 151:
“(1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”
Bu suç başkasına ait taşınır veya taşınmaz bir malın hukuka aykırı bir şekilde tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması, kullanılamaz hale getirilmesi veya kirletilmesiyle oluşur. Bu suç kast ile işlenir. Taksirle işlenmesi halinde suç teşkil etmez.
MALA ZARAR VERMENİN NİTELİKLİ HALLERİ
Türk Ceza Kanunu Madde 152:
“(1) Mala zarar verme suçunun;
- a) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında,
- b) Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında,
- c) Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun, her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında,
- d) Sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkında,
- e) Grev veya lokavt hallerinde işverenlerin veya işçilerin veya işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,
- f) Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında,
- g) Sona ermiş olsa bile, görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına olarak,
İşlenmesi halinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Mala zarar verme suçunun;
- a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak,
- b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle,
- c) Radyasyona maruz bırakarak, nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak, işlenmesi halinde, verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
(3) Mala zarar verme suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.”
TCK’nın 152. maddesinde bu suçun daha ağır cezalar gerektiren durumları düzenlenmiştir. Buna göre suçun belirli niteliklere sahip mal varlıklarına karşı işlenmesi halinde ceza ağırlaştırılmaktadır.
-
Kamuya veya Kamu Hizmetine Ait Mal Varlıklarına Zarar Verme
Suçun kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş bina, tesis veya eşya hakkında olması halinde fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
-
Doğal Afet ve Kamu Güvenliği İçin Kullanılan Eşyalara Zarar Verme
Yangına, sele, taşkına veya diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında işlenen suç aynı şekilde cezalandırılmaktadır.
-
Dikili Ağaç, Fidan ve Bağ Çubuğuna Zarar Verme
Dikili ağaçlara, fidanlara veya bağ çubuklarına zarar verilmesi de nitelikli suç kapsamında değerlendirilmektedir.
-
Sulama ve İçme Suları İçin Yapılan Tesislere Zarar Verme
Sulama, içme suyu sağlanması veya afetlerden koruma amacıyla inşa edilen tesislerin zarar görmesi halinde suçta daha ağır ceza olur.
-
İşçi ve İşveren Kuruluşlarının Malına Zarar Verme
Grev veya lokavt sırasında mala zarar verilmesi de nitelikli suç kapsamında değerlendirilir.
-
Siyasi Partiler ve Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşlarına Ait Mallara Zarar Verme
Siyasi partilere kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına veya bunların üst kuruluşlarına ait bina, tesis veya eşyaya zarar verilmesi, suçun nitelikli hali sayılır.
-
Kamu Görevlisine Öç Almak Amacıyla Mala Zarar Verme
Bir kamu görevlisinin görevinden dolayı, öç alma amacıyla mala zarar verilmesi de daha ağır cezai yaptırımlara tabidir.
SUÇUN DAHA AĞIR CEZALANDIRILDIĞI HALLER
Bazı durumlarda failin eylemi gerçekleştirme yöntemi nedeniyle daha da ağır cezalarla karşılaşmasına neden olur.
- Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak işlenmesi
- Toprak kayması, çığ düşmesi, sel veya taşkına sebep olarak işlenmesi
- Radyasyona maruz bırakarak veya nükleer, biyolojik, kimyasal silah kullanarak işlenmesi
Bu gibi durumlarda verilecek ceza bir katına kadar artırılmaktadır.
KAMU HİZMETİNİN AKSAMIŞ OLMASI DURUMU
Mala zarar verme suçunun haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu ulaşımı gibi kamu hizmetlerinin aksamasına sebep olması halinde yukarıda belirtilen ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
ŞAHSİ CEZASIZLIK SEBEBİ VEYA CEZADA İNDİRİM YAPILMASINI GEREKTİREN ŞAHSİ SEBEP
Türk Ceza Kanunu Madde 167:
“(1) Yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların;
- a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
- b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
- c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin,
Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.
(2) Bu suçların, haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derecede kayın hısımlarının zararına olarak işlenmesi halinde; ilgili akraba hakkında şikayet üzerine verilecek ceza, yarısı oranında indirilir.”
TCK 167. maddesinde suçun belirli akrabalık ilişkileri çerçevesinde işlenmesi durumunda uygulanacak cezai muafiyet veya indirimleri düzenlenmektedir.
- Haklarında ayrılık kararı olmayan eşler, üstsoy ve altsoy, evlat edinen veya evlatlık ve aynı konutta yaşayan kardeşler arasında işlenirse şikâyet olsa bile cezaya hükmolunmaz.
- Ayrılmış eşler, aynı konutta yaşamayan kardeşler, amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi ikinci derece akrabalar arasında olursa şikâyet üzerine ceza yarı oranında iner.
ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİ
Türk Ceza Kanunu Madde 168:
“(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir.
(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde üçte birine kadarı indirilir.
(4) Kısmen geri verme veya tazmin halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun rızası aranır.
(5) Karşılıksız yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı, soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise, verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.”
Fail suçu işledikten sonra kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını tamamen karşılar ve pişmanlığını gösterirse cezasının üçte ikisine kadarı indirilir.
- Kovuşturma başladıktan sonra ama hüküm verilmeden önce zarar karşılanırsa ceza yarısı iner.
- Kısmen zarar tazmini halinde, indirim yapılabilmesi için mağdurun rızası aranır.
Bu hüküm failin pişmanlık göstermesi ve mağdurun zararını gidermesi durumunda daha az ceza almasını sağlar.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA UZLAŞMA
Bu suçun basit hali uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer almaktadır. Mağdur ile fail uzlaşırsa soruşturma veya kovuşturma sona erer. Dava açılmaz ya da açılmışsa düşer. Ancak nitelikli mala zarar verme suçu (TCK 152) uzlaşmaya tabi değildir.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA ŞİKAYET
Basit mala zarar verme suçu (TCK 151) şikayete bağlıdır. Mağdur şikayetçi olmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Ancak nitelikli suç (TCK 152) şikayete bağlı değildir. Savcılık re’sen soruşturma yapar.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Bu suça ilişkin davalarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
Bu suçun hükmolunan hapis cezası iki yıl veya daha az ise şartların oluşması durumunda cezanın ertelenmesi mümkündür.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Bu suçta ceza iki yıl veya daha az ise şartların oluşması durumunda sanığın HAGB kararı alma ihtimali vardır. HAGB kararında sanık belirli bir denetim süresi boyunca suç işlemezse ceza infaz olmaz.
MALA ZARAR VERME SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
Fail zararı kovuşturma başlamadan önce tamamen giderirse, ceza üçte ikisine kadar iner. Kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce zarar karşılanırsa ceza yarıya kadar iner. Kısmi tazminat durumunda mağdurun rızası aranır.
SONUÇ
Mala zarar verme suçu hukuki düzenin mal varlığına yönelik korunmasını amaçlayan önemli suç tiplerinden biridir. Suçun kamuya ait veya stratejik öneme sahip mallara karşı işlenmesi durumunda cezalar ağırlaştırılmaktadır. Failin pişmanlık göstermesi halinde ise etkin pişmanlık hükümleri uygulanır. Türk Ceza Kanunu’nun ilgili maddeleri çerçevesinde suçun işleniş şekli ve mağdurun niteliğine göre cezalar farklı oranlarda belirlenmektedir.
📞 PROFESYONEL HUKUKİ DESTEK ALIN
Mala zarar verme suçu teknik bilgi gerektiren konudur. Yargılamada hak kaybı yaşamamak için profesyonel bir avukat desteği almanız büyük önem taşır.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📞 +90 530 180 82 49
📧 av.ardahancakir@gmail.com