Sendikal özgürlükler, çalışanların örgütlenme hakkını güvence altına alan temel haklardandır. Türkiye’de bu hak, başta Anayasa’nın 51. ve 54. maddeleri ile güvence altına alınmış, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Ancak sendikal özgürlüklerin korunması yalnızca bu hakların tanınmasıyla sınırlı değildir. Bu bağlamda işverenlerin sendikal ayrımcılık yapmasını önlemek için çeşitli yaptırımların uygulanmasını da gerektirir. Bu bağlamda sendikal tazminat, işçilerin sendikal faaliyetlerinden dolayı ayrımcılığa uğramalarını önlemede önemli bir rol oynar.
Anayasa Madde 51:
“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.”
Sendikal Tazminat Nedir?
Sendikal tazminat, işçilerin sendikal haklarının ihlal edilmesi durumunda işverene uygulanacak bir yaptırımdır. Türk Hukuku’nda bu düzenleme özellikle işverenin:
- Sendika üyelerini işten çıkarması,
- Çalışma koşullarında eşitliği ihlal etmesi,
- Sendikal faaliyetlere katılan işçileri farklı işlem görmesi gibi durumları kapsar.
4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili hükümleri ve Yargıtay kararları işverenin bu tür ayrımcı uygulamalarına karşı işçiyi korumayı hedefler. Özellikle, sendikal tazminatı gerektirecek ihlallerin varlığı halinde işçiye bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere tazminat talep etme hakkı tanınır.
Sendikalar Ve Toplu İş Sözleşmeleri Kanunu:
“(1) İşçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadaki üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartına bağlı tutulamaz.
(2) İşveren, bir sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrı sendikalara üye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından herhangi bir ayrım yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır.
(3) İşçiler, sendikaya üye olmaları veya olmamaları, iş saatleri dışında veya işverenin izni ile iş saatleri içinde işçi kuruluşlarının faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayı işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.
(4) İşverenin (…)[1] yukarıdaki fıkralara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.”
Sendikal Tazminatın Hukuki Dayanakları
-
Anayasal Dayanak
Anayasa’nın 51. maddesi, sendika kurma ve sendikalara üye olma hakkını güvence altına almıştır. Bu hakka kanunda belirtilen haller dışında getirilen herhangi bir sınırlama temel hak ve özgürlüklerin ihlali anlamına gelir.
-
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
6356 sayılı Kanun’un 25. maddesi, sendikal ayrımcılığı açıkça yasaklar. İşverenin bu yasağa aykırı hareket etmesi durumunda sendikal tazminat yaptırımı öngörülmüştür.
-
İş Kanunu ile İlişki
4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, iş güvencesi hükümleriyle birlikte işçinin ayrımcılığa karşı korunmasını sağlar. İşçinin iş sözleşmesinin sendikal nedenlerle feshedildiği durumlarda iş güvencesi tazminatı ile sendikal tazminat birlikte talep edilebilir.
Sendikal Tazminata Hükmedilmesi İçin Gerekli Şartlar
Sendikal tazminatın hükmedilebilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gerekir:
-
Sendikal Faaliyet Nedeniyle Hak İhlali
İşverenin, işçinin sendikal faaliyeti nedeniyle ayrımcılık yaptığı veya iş sözleşmesini feshettiğinin kanıtlanması gerekir. Bu bağlamda, işverenin fesih gerekçesi ile sendikal faaliyet arasındaki illiyet bağı önemlidir.
-
Ayrımcılık Yasağı İhlali
İşverenin, aynı pozisyondaki işçiler arasında sendikal aidiyete göre farklı uygulamalar yapması tazminat sebebi oluşturur. Örneğin, sendika üyesi işçilere düşük ücret verilmesi veya iş saatlerinin değiştirilmesi gibi durumlar bu kapsama girer.
-
İşçinin Tazminat Talebi
Sendikal tazminat, kendiliğinden hükmedilen bir tazminat türü değildir. İşçinin bu konuda dava açarak haklarını talep etmesi gereklidir.
Sendikal Tazminat Davası
Sendikal tazminat davası, işçilerin sendikal özgürlüklerinin ihlal edilmesi durumunda var olan bir dava türüdür. Bu dava genellikle işverenin sendikal faaliyetlere katılan işçilere yönelik ayrımcı veya keyfi uygulamalarına karşıdır. İş Kanunu ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun ilgili hükümleriyle güvence altına alınmış bir haktır. İşverenin ayrımcı tutumlarına karşı işçiyi korumayı hedefler. Aşağıda, sendikal tazminat davasına ilişkin temel bilgiler detaylandırılmıştır:
-
Hangi Durumlarda Sendikal Tazminat Davası Açılabilir?
Sendikal tazminat davası, genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Çalışma Koşullarında Ayrım: İşverenin sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında ücret, izin, prim gibi konularda ayrım yapması.
- Sendikal Faaliyet Nedeniyle İşten Çıkarma: İşverenin işçinin sendikal faaliyetlere katılımını gerekçe göstererek işten çıkarma veya kötü muamelede bulunması.
- Sendika Üyeliği Baskısı: İşverenin işçiyi belli bir sendikaya üye olmaya zorlaması veya üyesi olduğu sendikadan istifa etmesi yönünde baskı yapması.
-
Sendikal Tazminat Davasında Taraflar
Sendikal tazminat davalarında taraflar, davanın doğasına ve sendikal hak ihlaline bağlıdır. Genel olarak, davacı ve davalı taraflar aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
Davacı Taraf (İşçi)
Sendikal tazminat davalarında davacı taraf genellikle işçidir. Davacı işçi, işverenin sendikal haklarını ihlal ettiğini veya bu hakları nedeniyle ayrımcılık yaptığını iddia ederek dava açar. İşçi, aşağıdaki durumlardan bir veya birkaçını gerekçe göstererek dava açar:
- İşverenin sendikal aidiyet veya faaliyet nedeniyle farklı muamelede bulunduğunu düşünen işçi,
- Sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarıldığını iddia eden işçi,
- Sendikaya üye olmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanan işçi.
Davalı Taraf (İşveren)
Sendikal tazminat davalarında davalı taraf genellikle işverendir. İşveren, şu tür iddialarla davalı sıfatını alır:
- Sendikal faaliyet nedeniyle işçiyi farklı muameleye tabi tuttuğu,
- Sendikal faaliyet gerekçesiyle iş sözleşmesini feshettiği,
- İşçiye sendika üyeliği konusunda baskı yaptığı.
-
Sendikal Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
Görevli mahkeme, davanın türüne göre hangi mahkemenin bakacağını belirler. Sendikal tazminat davalarında görevli mahkeme:
İş Mahkemesi
- Sendikal tazminat davaları 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca İş Mahkemesi‘nde görülür.
- İş Mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara Asliye Hukuk Mahkemesi, İş Mahkemesi sıfatıyla bakar.
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- İşçinin açtığı bir sendikal tazminat davası, bireysel işçi-işveren uyuşmazlığı olarak değerlendirilir. Bu nedenle dava İş Mahkemelerinin görev alanına girer.
- İşçinin aynı davada hem sendikal tazminat hem de işe iade talebinde bulunması durumunda da görevli mahkeme yine İş Mahkemesi’dir.
Yetkili Mahkeme
Yetkili mahkeme davanın hangi yer mahkemesinde açılacağını belirler. Sendikal tazminat davalarında yetkili mahkeme:
İşin veya İşyerinin Bulunduğu Yer Mahkemesi
- İş Mahkemelerinde açılacak sendikal tazminat davalarında yetkili mahkeme işin yapıldığı veya işyerinin bulunduğu yer mahkemesidir.
Davalının Yerleşim Yeri Mahkemesi
- İşverenin yerleşim yeri de yetkili mahkeme olarak kabul edilir. Eğer işveren bir tüzel kişilik (örneğin bir şirket) ise şirketin merkez adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
-
Dava Açma Süresi ve Hukuki Süreç
Zamanaşımı Süresi:
Sendikal tazminat davasında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Ancak işçinin iş sözleşmesi sendikal bir nedenle feshedilmişse işe iade davasıyla birlikte açılması durumunda fesih tarihinden itibaren 30 gün içinde dava açılmalıdır.
İspat Yükümlülüğü:
-
İşçi Tarafından İspatlanması Gerekenler:
İşçi, sendikal bir hak ihlalinin veya ayrımcılığın olduğunu iddia etmek zorundadır. Ancak bunu tam olarak kanıtlamak zorunda değildir.
-
İşverenin İspat Yükümlülüğü:
İşveren, ayrımcılık yaptığı iddiasını çürütmek ve feshin veya işlem farklılığının sendikal nedenlerden kaynaklanmadığını ispat etmekle yükümlüdür.
-
Dava Sonucunda Talep Edilebilecek Haklar
Sendikal tazminat davası sonucunda mahkemeler, şu tür kararlar verir:
Sendikal Tazminat Ödenmesi:
- İşçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere bir sendikal tazminat kararlaştırılır.
- Bu tutar işçinin gördüğü zararın büyüklüğüne veya işverenin kusur durumuna göre artar.
İşe İade Kararı:
Eğer iş sözleşmesi sendikal nedenlerle feshedilmişse ve dava işe iade talebiyle birlikte açılmışsa mahkeme işçinin işe iadesine karar verir.
-
Sendikal Tazminat Davası Açarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kanıtların Toplanması:
İşçi sendikal hak ihlaline ilişkin yazılı belgeler, tanık ifadeleri veya işverenin ayrımcı uygulamalarını kanıtlayacak verileri mahkemeye sunar.
İşe İade ile Birlikte Açılması:
İş sözleşmesinin feshedildiği durumlarda dava işe iade davası ile birlikte açılarak hakların daha etkili bir şekilde korunması sağlanabilir.
Hukuki Danışmanlık Alınması:
Sendikal hak ihlalleri konusunda uzman bir avukattan destek almak davanın başarı şansını artırır.
-
Sendikal Tazminatı Diğer İşçilik Alacakları İle Birlikte Talep Edilebilir mi ?
Evet, işçi sendikal tazminatı ile diğer işçilik alacaklarını birlikte talep eder. İşçinin işten ayrılması veya çıkarılması sonrasında doğan tazminat ve alacak hakları bir bütün olarak İş Mahkemesi‘nde dava konusu olur. Bu kapsamda işçi; ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı, yıllık izin ücreti, ücret alacağı, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi haklarını da sendikal tazminatı ile birlikte talep eder.
Sonuç
Sendikal tazminat davası, işçilerin sendikal özgürlüklerini korumak için önemli bir hukuki araçtır. Bu dava türü yalnızca işçinin haklarını korumakla kalmaz aynı zamanda işverenlere sendikal ayrımcılığın hukuki sonuçlarını hatırlatarak caydırıcı bir rol oynar. Bu nedenle hem işçiler hem de işverenler bu konudaki hak ve yükümlülüklerini iyi anlamalı ve sendikal haklara saygılı bir çalışma ortamı oluşturulmasına özen göstermelidir.
Son olarak görüleceği sendikal tazminat davasının bazı şartları bulunmaktadır. Tüm bu süreçte hak kaybına uğramamak için bir avukat ile çalışmanızı tavsiye ederiz.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes İşçi Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49