Siyasal haklar, demokratik toplum düzeninin temel taşlarından biridir. Vatandaşların siyasi partilere katılması, seçimlerde aday olması veya belirli bir siyasi görüşü destekleme hakkı hukukun koruması altındadır. Ancak bazı durumlarda bu haklar cebir, tehdit veya hukuka aykırı diğer yollarla engellenr. Bu tür müdahaleler Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 114 kapsamında “Siyasal Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu” olarak düzenlenmiştir. Bu makalede ilgili suçun unsurları, cezası ve ağırlaştırıcı nedenler ele alınacaktır.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNUN TANIMI
Türk Ceza Kanunu Madde 114:
“(1) Bir kimseye karşı;
- a) Bir siyasi partiye üye olmaya veya olmamaya, siyasi partinin faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, siyasi partiden veya siyasi parti yönetimindeki görevinden ayrılmaya,
- b) Seçim yoluyla gelinen bir kamu görevine aday olmamaya veya seçildiği görevden ayrılmaya,
Zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesi halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
TCK madde 114’e göre, bir kimsenin:
- Bir siyasi partiye üye olması veya olmaması,
- Bir siyasi partinin faaliyetlerine katılması veya katılmaması,
- Bir siyasi partiden veya parti yönetimindeki görevinden ayrılması,
- Seçimle gelinen bir kamu görevine aday olmaması veya seçildiği görevden ayrılması,
konularında cebir veya tehdit kullanılarak zorlanması siyasal hakların kullanılmasının engellenmesi suçunu oluşturur. Bu suç bireylerin demokratik haklarını kullanmalarına yönelik doğrudan bir saldırı niteliğindedir.
SUÇUN UNSURLARI
Bu suçun oluşabilmesi için şu unsurların bir araya gelmesi gerekir:
- Fail: Suçu herkes işleyebilir. Kamu görevlisi veya herhangi bir birey faidir.
- Mağdur: Siyasal haklarını kullanmak isteyen herhangi bir birey mağdurdur.
- Eylem: Mağdura yönelik cebir (fiziksel güç kullanma) veya tehdit (korkutma) uygulanması gerekir.
- KAST: Failin bu eylemi bilinçli ve isteyerek gerçekleştirmesi gerekir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.
SUÇUN CEZASI
TCK madde 114’ün 1. fıkrasına göre bir kimseyi siyasi haklarını kullanmaya veya kullanmamaya zorlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır.
Ayrıca TCK madde 114’ün 2. fıkrası cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı diğer yollarla bir siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesini daha ağır bir suç olarak düzenlemiştir. Bu durumda iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
AĞIRLAŞTIRICI NEDENLER
Türk Ceza Kanunu Madde 119:
“(1) Eğitim ve öğretimin engellenmesi, kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin engellenmesi, siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme, konut dokunulmazlığının ihlali ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçlarının;
- a) Silahla,
- b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
- c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
- d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
- e) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
İşlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(2) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.”
TCK 119’da suçun belirli koşullar altında işlenmesi halinde cezanın artırılacağı belirtilmiştir. Aşağıdaki durumlarda verilecek ceza bir kat artar:
- Silahla işlenmesi
- Kişinin kendisini tanınmayacak hale getirmesiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle işlenmesi
- Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi
- Suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenmesi
- Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi
Bu ağırlaştırıcı nedenlerden birinin gerçekleşmesi durumunda örneğin normalde 2-5 yıl olan ceza 4-10 yıl arasında değişir.
Kasten Yaralama Suçuyla Birlikte İşlenmesi
Eğer siyasal hakların kullanılmasını engelleme suçu işlenirken mağdura yönelik kasten yaralama suçu da işlenirse bu durumda fail hem siyasal hakların engellenmesi suçu hem de kasten yaralama suçu nedeniyle ayrıca ceza alır.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA UZLAŞMA
Bu suç uzlaşmaya tabi değildir. Yani, fail ile mağdur arasında uzlaştırma hükümleri uygulanamaz. Çünkü suçun mağduru yalnızca birey değil aynı zamanda toplum düzenidir.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA ŞİKÂYET
Bu suç şikâyete tabi suçlardan değildir. Savcılık, suçun işlendiğini öğrendiğinde resen (kendiliğinden) soruşturma başlatır. Mağdurun şikâyetçi olup olmaması soruşturmanın yürütülmesine engel olmaz.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
TCK m.114 kapsamında verilen hapis cezası şartların uygun olması durumunda erteleme olur. Cezanın ertelenmesi mahkeme tarafından hükmedilen hapis cezasının belirli bir denetim süresi boyunca infaz edilmemesi anlamına gelir. Şartlar sağlanırsa failin cezası infaz edilmez.
Ertelenme için gereken şartlar:
- Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması,
- Mahkemenin, sanığın yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmesi,
- Verilen cezanın 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası olması gerekir (Bazı durumlarda bu sınır 3 yıldır).
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Eğer fail hakkında hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az ise ve diğer şartların oluşması halinde mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verir. HAGB kararında sanık 5 yıl denetim süresine tabidir. Bu süre içinde yeni bir suç işlemezse dava düşer. Sabıka kaydına işlenmez. Ancak denetim süresinde suç işlenirse açıklanması geri bırakılan hüküm açıklanır ve ceza infaz edilir.
SONUÇ
Demokratik toplum düzeninin korunması için bireylerin siyasal haklarını özgürce kullanması gerekmektedir. Bu nedenle siyasal hakların cebir, tehdit veya hukuka aykırı yollarla engellenmesi ciddi bir suç olarak kabul edilmektedir. TCK madde 114 bireylerin siyasi hak ve özgürlüklerini güvence altına almak adına önemli bir düzenlemedir. Hukukun bu koruyucu hükümleri sayesinde bireylerin seçimlere katılımı, siyasi faaliyetlerde bulunması ve demokratik süreçlere katılımı güvence altına alınmaktadır.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49