Anayasa ve ilgili mevzuat bireylerin çalışma hürriyetini güvence altına almıştır. İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu bireylerin özgür iradeleriyle mesleklerini icra etmelerini engelleyen veya çalışma koşullarını insan onuruna aykırı şekilde düzenleyen fiilleri cezalandırmayı amaçlamaktadır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 117. maddesi ve devamı hükümleri bu suça ilişkin düzenlemeleri içermektedir.
SUÇUN TANIMI
Türk Ceza Kanunu Madde 117:
“(1) Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla, iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden kişiye, mağdurun şikayeti halinde, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.
(2) Çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle kişi veya kişileri ücretsiz olarak veya sağladığı hizmet ile açık bir şekilde orantısız düşük bir ücretle çalıştıran veya bu durumda bulunan kişiyi, insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası verilir.
(3) Yukarıdaki fıkrada belirtilen durumlara düşürmek üzere bir kimseyi tedarik veya sevk veya bir yerden diğer bir yere nakleden kişiye de aynı ceza verilir.
(4) Cebir veya tehdit kullanarak, işçiyi veya işverenlerini ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.”
TCK 117. maddesi uyarınca iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu dört farklı şekildedir:
- Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla iş ve çalışma hürriyetinin ihlali
- Bir kişinin çalışmasını engellemek amacıyla zor kullanılması veya tehdit edilmesi,
- Hukuka aykırı diğer eylemlerle mağdurun çalışma özgürlüğünün ihlal edilmesi.
- Bu durumda mağdurun şikâyeti üzerine fail altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
- Kişinin çaresizliğini, kimsesizliğini veya bağlılığını sömürerek çalıştırma
- Bir kişiyi ücretsiz veya sağladığı hizmete göre açık şekilde orantısız düşük ücretle çalıştırmak,
- İnsan onuruna aykırı çalışma veya konaklama koşullarına tabi kılmak.
- Bu fiili işleyen kişi hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası verilir.
- Yukarıdaki çalışma koşullarına sokmak amacıyla insan ticareti yapmak
- Kişileri çaresiz veya kimsesiz duruma düşürmek,
- Onları çalıştırmak amacıyla tedarik etmek, sevk etmek veya nakletmek.
- Fail hakkında aynı cezalar uygulanır.
- Cebir veya tehdit yoluyla işçi veya işvereni zorlamak
- İşçinin veya işverenin ücretleri artırması ya da azaltması için zorlanması,
- Evvelce kabul edilenlerden farklı koşullar altında anlaşmaya mecbur bırakılması,
- Bir işin durmasına, sona ermesine veya devam eden bir işin durmasının sağlanması.
- Bu durumda da fail altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
NİTELİKLİ HALLERİ VE AĞIRLAŞTIRICI SEBEPLER
Türk Ceza Kanunu Madde 119:
“(1) Eğitim ve öğretimin engellenmesi, kamu kurumu veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinin engellenmesi, siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engelleme, konut dokunulmazlığının ihlali ile iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçlarının;
- a) Silahla,
- b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
- c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
- d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak,
- e) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
İşlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(2) Bu suçların işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.”
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunun bazı durumlarda daha ağır cezalarla cezalandırılması öngörülmüştür. TCK 119. maddesine göre suçun:
- Silahla işlenmesi,
- Failin yüzünü tanınmaz hale getirmesi veya imzasız mektupla özel işaretler kullanarak işlemesi,
- Birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi,
- Suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanarak işlenmesi,
- Kamu görevinin sağladığı nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle işlenmesi
hallerinde verilecek ceza bir kat artar.
Ayrıca suç işlenirken kasten yaralama fiili işlenmişse ve mağdur ağır yaralanmışsa ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler de uygulanır.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA UZLAŞMA
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunun TCK md. 117/2, 3 ve 4. Fıkraları uzlaşma kapsamında olmayan suçlar arasındadır. Bu nedenle taraflar uzlaştırma prosedürüne tabi tutulmaz. Yani savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna sevk etmez. Ancak TCK 117/1 uzlaştırma kapsamındadır.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA ŞİKÂYET
TCK 117/1’de düzenlenen “cebir veya tehdit kullanarak iş ve çalışma hürriyetini ihlal” suçu şikâyete bağlıdır. Mağdur, fiilin işlendiğini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunmalıdır. Ancak, TCK 117/2, 117/3 ve 117/4 kapsamında işlenen suçlar şikâyete tabi değildir. Bu bağlamda resen soruşturma olur.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Bu suçtan dolayı olan davalarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
Bu suç nedeniyle 2 yıl veya daha az süreli hapis cezasının, sanığın geçmişi suçtan sonraki durumu ve mahkemedeki tutumu göz önüne alınarak ertelenme şansı vardır.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Sanık hakkında hükmolunan ceza 2 yıl veya altında ise ve diğer şartların oluşması durumunda mahkeme HAGB kararı verir. Sanık 5 yıl süreyle denetim süresine tabi olur. Bu sürede yeni bir suç işlemezse hakkında verilen hüküm ortadan kalkar.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
TCK’da iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu için özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi bulunmamaktadır.
SONUÇ
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu bireyin ekonomik özgürlüğünü koruma amacı taşır. İşçilerin veya işverenlerin özgür iradelerine aykırı şekilde zorlanması, tehdit edilmesi veya insan onuruna aykırı koşullarda çalıştırılması yasalar çerçevesinde ciddi şekilde cezalandırılmaktadır. İş ve çalışma hürriyetinin korunması demokratik ve sosyal bir hukuk devletinin temel taşlarından biridir.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49