Sendikal haklar, demokratik toplumun temel taşlarından biridir. Çalışanların örgütlenme özgürlüğünü güvence altına almak, işçi haklarını korumak ve işçi-işveren ilişkilerinde adaleti sağlamak için sendikalar büyük bir öneme sahiptir. Bu hakların ihlali ise cezai yaptırımlarla karşılık bulur. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 118. maddesi sendikal hakların engellenmesini suç olarak düzenlemekte ve yaptırımlara bağlamaktadır. Bu makalede, sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu ve bu suça ilişkin yaptırımlar ele alınacaktır.
Türk Ceza Kanunu Madde 118:
“(1) Bir kimseye karşı bir sendikaya üye olmaya veya olmamaya, sendikanın faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
SENDİKAL HAKLARIN ANAYASAL DAYANAĞI
Sendikal haklar Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 51. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.” Anayasal güvence altındaki bu hakların ihlali durumunda idari ve cezai yaptırımlar uygulanmaktadır.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNUN UNSURLARI
Türk Ceza Kanunu’nun 118. maddesi sendikal hakların engellenmesine ilişkin iki ayrı fiili suç olarak düzenlemiştir:
Sendikaya Üye Olmaya veya Üyelikten Çıkmaya Zorlama
- Bir kimseyi sendikaya üye olmaya veya olmamaya,
- Sendika faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya,
- Sendikadan veya sendika yönetimindeki görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla,
- Cebir veya tehdit kullanılması halinde,
- 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verilir.
Örnek: Bir işverenin işçisini sendikadan istifa etmeye zorlaması ve bunu tehdit veya şiddetle yapması bu suçu oluşturur.
Sendikanın Faaliyetlerini Engelleme
- Bir sendikanın faaliyetlerinin engellenmesi amacıyla,
- Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışın gerçekleştirilmesi halinde,
- 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir.
Örnek:
Bir işverenin işçilerin sendikal toplantı yapmasını engellemek için baskı uygulaması ya da sendika temsilcilerini işyerine almaması bu suç kapsamına girer.
SUÇUN FAİLİ VE MAĞDURU
- Fail: İşveren, işveren vekili, sendika karşıtı kişiler veya üçüncü kişiler olabilir.
- Mağdur: Çalışanlar, sendika üyeleri veya sendika yöneticileridir.
SUÇUN İŞLENME YÖNTEMLERİ
Bu suç cebri veya tehditle işlegibi hukuka aykırı başka bir davranışla da işlenebilir. Örneğin:
- Fiziksel şiddet veya tehdit kullanma,
- İşten çıkarma tehdidiyle sendikadan ayrılmaya zorlama,
- Sendika temsilcilerini baskıyla uzaklaştırma,
- Sendikal faaliyetlere katılanları fişleme,
- Sendikalaşmayı engellemek için işçileri işten çıkarma.
YAPTIRIMLAR VE HUKUKİ SONUÇLAR
- Cezai Yaptırımlar: TCK 118. madde kapsamında 6 ay ila 3 yıl arasında değişen hapis cezası vardır.
- Maddi Yaptırımlar: İş Kanunu’na göre işverenin sendikal ayrımcılık yapması halinde tazminat ödemesi gerekebilir.
- Hukuki Sonuçlar: İşçinin sendikal faaliyetleri nedeniyle işten çıkarılması halinde İş Mahkemesi işe iade kararı verir.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA UZLAŞMA
Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) düzenlenen sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu (TCK m.118) uzlaşma kapsamında yer almaz. Dolayısıyla taraflar arasında uzlaştırma hükümleri uygulanamaz ve suç işlendiğinde kovuşturma devam eder.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA ŞİKAYET
TCK 118. maddesinde düzenlenen suç şikayete tabi değildir. Suçun işlenmesi halinde, savcılık resen soruşturma başlatır. Mağdurun şikayetçi olup olmaması ceza davasının açılmasını etkilemez.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Bu suç için görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir. Çünkü öngörülen ceza miktarı Ağır Ceza Mahkemesi‘nin görev alanına girmeyecek düzeydedir.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
TCK 118 kapsamında verilen hapis cezası şartları sağlanıyorsa ertelenebilir. Eğer sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamışsa, mahkeme suçun işleniş şekli ve failin pişmanlığı gibi unsurları dikkate alarak olumlu kanaate varır ve hükmedilen cezanın süresi 2 yılı aşmamışsa cezanın ertelenmesine karar verebilir.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Suçun cezası 2 yıl veya daha az hapis cezası olduğunda ve diğer şartların oluşması durumunda mahkemenin HAGB kararı verme hakkı vardır. HAGB kararı verilirse sanık 5 yıl denetim süresi boyunca yeni bir suç işlemezse dava düşer. Mahkumiyet sabıka kaydına geçmez.
SENDİKAL HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
TCK 118. maddede etkin pişmanlık hükmü düzenlenmemiştir. Yani suç işlendikten sonra failin pişman olup mağdurun zararını gidermesi veya fiilden vazgeçmesi cezayı doğrudan hafifletmez.
SONUÇ
Sendikal haklar, işçilerin örgütlenme ve toplu pazarlık yapma özgürlüğünü koruma altına alan önemli bir hak grubudur. Bu haklara müdahale olması işverenlerin veya diğer şahısların cezai yaptırımlarla karşılaşmasına neden olur. TCK 118. maddesi, bu ihlalleri önlemek için düzenlenmiştir. Sendikal hakların korunması adına önemli bir hukuki güvencedir. Çalışanların sendikal haklarını özgürce kullanabilmesi, demokratik işleyişin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49