Tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi suçu toplum güvenliğini tehdit eder. Ayrıca ciddi yaptırımlara tabi tutulan suçlardan biridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 174. maddesinde düzenlenen bu suç patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, zehirleyici ve benzeri tehlikeli maddelerin yetkili makamlardan izin almaksızın imal edilmesi, taşınması, satılması veya bulundurulmasını cezalandırmaktadır.
Bu makalede söz konusu suçun unsurları, cezai yaptırımları ve uygulamada karşılaşılan hususlar ele alınacaktır.
SUÇUN TANIMI VE UNSURLARI
Türk Ceza Kanunu Madde 174:
“(1) Yetkili makamlardan gerekli izni almaksızın, patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeyi imal, ithal veya ihraç eden, ülke içinde bir yerden diğer bir yere nakleden, muhafaza eden, satan, satın alan veya işleyen kişi, dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Yetkili makamların izni olmaksızın, bu fıkra kapsamına giren maddeleri imal etmek, işlemek veya kullanmak amacıyla, gerekli olan malzeme ve teçhizatı ithal eden, ihraç eden, satışa arz eden, başkalarına veren, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi de aynı ceza ile cezalandırılır.
(2) Bu fiillerin suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(3) Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı maddeyi satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi hakkında, kullanılış amacı gözetilerek, bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
TCK 174. madde kapsamında suçun oluşabilmesi için aşağıdaki unsurların bir araya gelmesi gerekmektedir:
- Fail: Bu suçu herkes işleyebilir yani suçun faili bakımından özel bir nitelik aranmaz.
- Fiil: Suçun oluşması için failin yetkili makamlardan izin almaksızın tehlikeli maddeleri imal etmesi, ithal veya ihraç etmesi, nakletmesi, muhafaza etmesi, satması, satın alması veya işlemesi gerekmektedir.
- Konusu: Suçun konusunu patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyolojik maddeler oluşturmaktadır.
- Manevi Unsur: Suç, genel kast ile işlenebilen bir suçtur. Failin tehlikeli maddeyi bilerek ve isteyerek bulundurması veya devretmesi yeterlidir.
CEZAİ YAPTIRIMLAR
TCK 174. madde uyarınca suçun işlenmesi durumunda öngörülen cezalar şu şekildedir:
- Genel Ceza: Yetkili makamlardan izin almadan tehlikeli maddeleri imal eden, ithal veya ihraç eden, ülke içinde nakleden, muhafaza eden, satan, satın alan veya işleyen kişi dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
- Örgütlü İşlenme Durumu: Eğer bu suç bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse, verilecek ceza bir kat artırılır.
- Önemsiz Miktarlar: Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı maddeyi sadece satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi için kullanılış amacı da değerlendirilerek bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜM BİÇİMLERİ
TCK 174. madde kapsamında suça ilişkin bazı özel durumlar söz konusudur:
- Teşebbüs: Suçun işlenmesine teşebbüs halinde genel hükümler çerçevesinde fail ceza alır.
- İştirak: Suça yardım eden, azmettiren veya birlikte işleyen kişiler de suça iştirak hükümlerine göre ceza alır.
- İçtima: Eğer fail, bu suç ile birlikte başka suçları da işliyorsa Türk Ceza Kanunu’nun içtima hükümleri uygulanır.
UYGULAMADA KARŞILAŞILAN HUSUSLAR
Tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması veya el değiştirmesi suçu özellikle kaçakçılık suçları ile bağlantılı olarak sıkça değerlendirilmektedir. Yetkisiz kişilerin patlayıcı ve benzeri tehlikeli maddeleri elde etmesi toplum güvenliği açısından büyük risk oluşturur. Bu bağlamda, ceza hukuku bu fiilleri ağır yaptırımlarla cezalandırır.
Özellikle tehlikeli maddelerin toplu halde taşınması durumunda mahkemeler daha ağır cezalar vermektedir. Ayrıca failin tehlikeli maddeyi hangi amaçla bulundurduğu da değerlendirme kriterlerinden biridir.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA UZLAŞMA
TCK 174. maddesinde düzenlenen bu suç uzlaşma kapsamında değildir. Suçun niteliği gereği kamu güvenliğini tehdit ettiği için taraflar arasında uzlaştırma hükümleri uygulama alanı bulmaz.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA ŞİKAYET
Suç şikayete tabi değildir. Kamu güvenliğini ilgilendirdiği için savcılık, suçun işlendiğini öğrendiğinde resen soruşturma başlatır. Mağdur veya şikayetçi bulunması zorunlu değildir.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen tehlikeli maddeleri izinsiz bulundurma veya el değiştirme suçunda görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi’dir. Ancak diğer hallerde görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
TCK 174/3 kapsamında verilen cezanın ertelenmesi mümkündür. Ancak diğer hallerde verilecek hapis cezası 2 yılın üstünde olacağından mümkün değildir.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Sanığın hapis cezası iki yıl veya daha az ise ve diğer şartların oluşması halinde mahkeme HAGB kararı verir.
TEHLİKELİ MADDELERİN İZİNSİZ OLARAK BULUNDURULMASI VEYA EL DEĞİŞTİRMESİ SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
TCK 174’te etkin pişmanlığa dair özel bir düzenleme bulunmamaktadır.
SONUÇ
Tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi suçu kamu güvenliğini doğrudan etkiler. Bu suçun önlenmesi tehlikeli maddelerin yasal yollarla temin etmek ve gerekli izinleri almak ile mümkündür.
Suçun işlenmesi halinde hem hapis cezası hem de adli para cezası öngörülmektedir. Bu bağlamda caydırıcılık sağlanır. Hukuk uygulayıcıları olayın niteliğine göre suçu değerlendirmektedir. Ayrıca failin niyetini bulundurduğu maddenin türünü göz önünde bulundurarak karar vermektedir.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49