Toplum düzenini sağlamak ve kamu barışını korumak amacıyla ceza kanunlarında çeşitli düzenlemeler yer almaktadır. Bu düzenlemelerden biri de Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 216. maddesinde yer alan “Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama” suçudur. Bu suç toplumsal barışın bozulmasını önlemek ve bireylerin birbirine karşı düşmanlık beslemesini engellemek amacıyla düzenlenmiştir.
Bu makalede TCK 216. madde kapsamında suçun unsurları, cezası ve ilgili hukuki yorumlar ele alınacaktır.
SUÇUN TANIMI VE UNSURLARI
Türk Ceza Kanunu Madde 216:
“(1) Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik eden kimse, bu nedenle kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Halkın bir kesimini, sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılayan kişi, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılayan kişi, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
TCK 216. maddeye göre suç üç farklı şekilde işlenebilir:
a) Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik (1. Fıkra)
- Fiil: Bir kişinin sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığına dayanarak halkın bir kesimini diğer kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik etmesi.
- Sonuç: Bu tahrikin kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlike doğurması halinde suç oluşur.
- Ceza: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası.
Örnek: Bir kişinin toplumun belli bir kesimini hedef alarak diğer kesimi onlara karşı kışkırtması ve bu söylemlerin toplumsal olaylara yol açabilecek seviyeye ulaşması.
b) Halkın Bir Kesimini Aşağılama (2. Fıkra)
- Fiil: Halkın bir kesiminin sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılanması.
- Sonuç: Herhangi bir kamu güvenliği tehdidi aranmaz yalnızca aşağılamanın alenen yapılmış olması yeterlidir.
- Ceza: 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası.
Örnek: Bir topluluğa yönelik küçümseyici veya aşağılayıcı ifadeler kullanmak.
c) Dini Değerleri Aşağılama (3. Fıkra)
- Fiil: Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerleri alenen aşağılamak.
- Sonuç: Fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması halinde suç oluşur.
- Ceza: 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası.
Örnek: Bir dinin kutsal kabul ettiği semboller, ibadetler veya inançlarla alay etmek ve bu durumun toplumsal huzursuzluk yaratacak nitelikte olması.
SUÇUN BASIN VE YAYIN YOLUYLA İŞLENMESİ
TCK 218. maddeye göre:
“Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Ancak, haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.”
Eğer bu suç basın ve yayın yoluyla işlenirse yani gazete, televizyon, internet veya sosyal medya gibi mecralar kullanılarak halkı kin ve düşmanlığa tahrik edilirse:
- Ceza yarı oranına kadar artar.
- Ancak haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan açıklamalar suç oluşturmaz.
Örnek: Bir gazetede belirli bir etnik veya dini grubu hedef alarak kışkırtıcı söylemler içeren bir yazı yayımlanması.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA UZLAŞMA
TCK 216 suçları uzlaşma kapsamında değildir. Uzlaştırma, mağdur ile failin anlaşmasını içerir ancak bu suç kamusal düzeni ilgilendirdiği için uzlaşmaya tabi tutulmaz.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA ŞİKAYET
Re’sen (kendiliğinden) soruşturulan suçlardandır. Mağdurun şikayetine bağlı değildir; savcılık ihbar veya resmî makamlar aracılığıyla soruşturma başlatabilir. Mağdur şikayetini geri çekse bile yargılama devam eder.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir. Suçun niteliğine göre sanığın savunması ve deliller bu mahkemede değerlendirilir.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
Hapis cezası 2 yıl veya altında kalırsa cezanın ertelenmesi mümkündür. Ancak sanığın geçmişi ve mahkemenin takdiri bu konuda belirleyicidir.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
2 yıl veya altında bir hapis cezası ve diğer şartların oluşması durumunda HAGB uygulanabilir. HAGB verilirse sanık denetim süresince suç işlemezse ceza tamamen düşer.
HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA TAHRİK VEYA AŞAĞILAMA SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK
TCK 216 kapsamında özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi yoktur.
SONUÇ
TCK 216. madde, toplumsal huzuru ve kamu güvenliğini korumayı amaçlayan bir düzenlemedir. Halk arasında kin ve nefret yayılmasını önlemek için yaptırımlar öngörülmüştür. Ancak her açıklama bu suça girmez; eleştiri hakkı saklıdır. Bu nedenle ifade özgürlüğü ile kamu güvenliği arasındaki denge dikkatle korunmalıdır.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49