Evlilik birliği içerisinde eşler arasındaki malvarlığı ilişkilerini düzenleyen yasal düzenlemeler, “mal rejimi” olarak adlandırılır. Mal rejimi, eşlerin evlilik sırasında sahip oldukları veya kazandıkları malvarlıklarının tasarrufunu, yönetimini ve paylaşımını düzenler. Bu bağlamda, Türk Medeni Kanunu’nda dört tür mal rejimi öngörülmüştür: Edinilmiş mallara katılma rejimi (yasal rejim), mal ayrılığı rejimi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi ve mal ortaklığı rejimi. Bu makalede mal ortaklığı rejiminin kapsamı, yönetimi ve sona ermesinden doğan tasfiye süreci detaylı olarak ele alınacaktır.
MAL ORTAKLIĞI REJİMİNİN KAPSAMI
Türk Medeni Kanunu Madde 256:
“Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar.”
Türk Medeni Kanunu Madde 257:
“Genel mal ortaklığında eşlerin kanun gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ile gelirleri ortaklık mallarını oluşturur.
Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olurlar.
Hiçbir eş, ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf hakkına sahip değildir.”
Türk Medeni Kanunu Madde 260:
“Kişisel mallar, mal rejimi sözleşmesi, üçüncü kişinin karşılıksız kazandırması veya kanunla belirlenir.
Eşlerden her birinin sadece kişisel kullanımına ayrılmış olan eşyası ile manevî tazminat alacakları kanundan dolayı kişisel malıdır.
Bir eşin saklı pay olarak isteyebileceği malvarlığı değerleri, mal rejimi sözleşmesiyle ortaklığa dahil edildiği ölçüde, mirasbırakanları tarafından kendisine kişisel mal olarak kazandırılamaz.”
Mal ortaklığı rejimi, eşlerin malvarlıklarını ortaklık malları ve kişisel mallar olarak ikiye ayırır.
- Ortaklık Malları: Mal ortaklığı rejiminin temelini oluşturan mallardır. Genel mal ortaklığı çerçevesinde kanunen kişisel mal sayılanlar dışında eşlerin sahip olduğu tüm mallar ve bunların gelirleri ortaklık mallarına dahil olur. Sınırlı mal ortaklığı durumunda ise sadece edinilmiş mallar ortaklık kapsamında değerlendirilir. Mal rejimi sözleşmesiyle bazı malların ortaklık dışında tutulması mümkündür.
- Kişisel Mallar: Kanun, mal rejimi sözleşmesi veya üçüncü kişilerin karşılıksız kazandırması yoluyla belirleme olur. Eşlerin şahsi kullanımına ayrılan eşyalar, manevi tazminat alacakları gibi varlıklar kişisel mallar arasında yer alır.
MAL ORTAKLIĞI REJİMİNDE YÖNETİM VE TASARRUF
Türk Medeni Kanunu Madde 263:
“Olağan yönetim dışında kalan konularda eşler, ancak birlikte veya biri diğerinin rızasını almak suretiyle ortaklığı yükümlülük altına sokabilir veya mallarda tasarrufta bulunabilir.
Rızanın bulunmadığını bilmeyen veya bilecek durumda olmayan üçüncü kişiler için bu rıza var sayılır.
Evlilik birliğinin temsiline ilişkin hükümler saklıdır.”
Ortaklık mallarının yönetimi ve tasarrufu, olağan ve olağanüstü yönetim yetkileri kapsamında düzenlenmiştir.
- Olağan Yönetim: Eşler, ortaklık mallarını evlilik birliğinin yararına uygun şekilde yönetir. Olağan yönetim sınırları içinde her eş, ortaklık adına işlem yapar. Ayrıca mallar üzerinde tasarrufta bulunma hakkı vardır.
- Olağanüstü Yönetim: Olağan yönetim dışındaki durumlarda eşlerin birlikte karar alması veya bir eşin diğerinin rızasını alması zorunludur. Bu durum ortaklık malları üzerindeki bireysel tasarruf yetkisini sınırlandırır.
MAL ORTAKLIĞI REJİMİNDE ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KARŞI SORUMLULUK
Türk Medeni Kanunu Madde 268:
“Eşlerden her biri, aşağıdaki borçlardan kişisel malları ve ortaklık mallarıyla sorumludur:
-
Evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan,
-
Ortaklık mallarını veya ortaklık mallarına giren gelirleri kullanarak bir meslek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlardan,
-
Diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan,
-
Kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan.”
Eşlerin mal rejimi çerçevesinde üçüncü kişilere karşı sorumlulukları ikiye ayrılır:
- Ortaklık Borçları: Eşlerden biri, evlilik birliğini temsil yetkisine dayanarak veya ortaklık mallarını kullanarak borçlanmışsa bu borçlardan kişisel malları ve ortaklık mallarıyla sorumlu tutulur.
- Kişisel Borçlar: Her eş, kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı ile diğer borçlarından sorumludur.
MAL ORTAKLIĞI REJİMİNİN SONA ERMESİ VE TASFİYESİ
Türk Medeni Kanunu Madde 271:
“Mal rejimi eşlerden birinin ölümü, diğer bir mal rejiminin kabul edilmesi veya eşlerden biri hakkında iflâsın açılmasıyla son bulur.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Ortaklık mallarıyla kişisel malların kapsamının belirlenmesinde mal ortaklığının sona erdiği tarih esas alınır.”
Mal ortaklığı rejimi eşlerden birinin ölümü, boşanma, mal ayrılığına geçiş gibi durumlarla sona erer. Sona erme durumunda ortaklık malları ve kişisel malların tasfiyesi olur.
- Kapsamın Belirlenmesi: Mal rejiminin sona erdiği tarih esas alınarak ortaklık ve ayrıca kişisel malların kapsamı belli olur.
- Paylaşım: Eşlerden biri öldüğünde mirasçılar ve sağ kalan eş arasında ortaklık malları yarı yarıya paylaşma yapar. Boşanma veya iptal durumunda ise her eş, kendi kişisel mallarını geri alır. Bu bağlamda, kalan ortaklık malların eşit şekilde bolüşmesi olur.
SONUÇ
Mal ortaklığı rejimi, eşlerin evlilik birliği içindeki malvarlıklarının paylaşımı ve yönetimini düzenleyen önemli bir rejimdir. Bu rejim, eşler arasında adil bir paylaşımı hedeflerken aynı zamanda evlilik birliğinin ekonomik temelini korumayı amaçlar. Rejimin sona ermesi durumunda tasfiye hükümleri, eşlerin ve mirasçıların haklarını gözeterek uygulanır. Mal rejimi sözleşmesiyle yapılan değişiklikler ise bu rejimin esnekliğini artırır. Bu baplamda, tarafların özel durumlarına uygun düzenlemelere imkan tanır.
Son olarak görüleceği mal rejimi seçimi ve evlilik sözleşmesi yapmanın bazı şartları bulunmaktadır. Tüm bu süreçte hak kaybına uğramamak için bir avukat ile çalışmanızı tavsiye ederiz.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Boşanma Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49