Mal rejimi, eşlerin evlilik birliği süresince malvarlıklarının yönetimi, kullanımı ve tasarrufu ile evlilik sona erdiğinde bu malların nasıl paylaşılacağını düzenleyen hukuk kuralları bütünüdür. Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi kabul edilmiş olup eşler dilerse mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı gibi seçimlik mal rejimlerinden birini de tercih edebilirler. Bu düzenlemeler eşler arasında mali adalet ve özgürlüğün sağlanmasını amaçlar.
MAL REJİMİ TÜRLERİ NELERDİR?
Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre eşler arasında olan mal rejimi evlilik birliği süresince malların nasıl yönetileceği, paylaşılacağı ve evlilik sona erdiğinde malvarlığının nasıl tasfiye edileceğini düzenler. Bu bağlamda TMK, beş farklı rejim türü öngörmüştür. Bu rejimler yasal mal rejimi, seçimlik mal rejimleri ve olağanüstü mal rejimi olarak üç ana başlıktadır.
-
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi (Yasal Mal Rejimi)
Türk Medeni Kanunu Madde 202:
“Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.”
Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesine göre, eşler başka bir rejim seçmedikleri takdirde yasal olarak “edinilmiş mallara katılma rejimi” uygulanır.
Edinilmiş Mallar:
Edinilmiş mallar, eşlerin evlilik birliği süresince çalışmaları karşılığında elde ettikleri kazançları ve bu kazançlarla edinilen malvarlıklarını kapsar. Örneğin:
- Çalışma karşılığı elde edilen gelirler,
- Sosyal güvenlik ve sosyal yardım ödemeleri,
- İş kazası veya maluliyet tazminatları,
- Edinilen taşınmazlar veya taşınır mallar.
Kişisel Mallar:
Kişisel mallar ise rejime dâhil olmaz. Bu mallar örnek olarak şunlardır:
- Evlilikten önce sahip olunan mallar,
- Miras yoluyla kazanılan kazanımlar.
Rejimim Tasfiyesi:
Evlilik sona erdiğinde, eşlerin edinilmiş malları yarı yarıya paylaşılır. Ancak kişisel mallar paylaşım dışıdır.
-
Mal Ayrılığı Rejimi
Türk Medeni Kanunu Madde 242:
“Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.”
Mal ayrılığı rejimi, TMK’nın 242. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu rejimde her eş kendi malvarlığı üzerinde tam tasarruf yetkisine sahiptir.
Özellikleri:
- Eşler kendi malvarlıklarının yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarına sahiptir.
- Eşlerden biri diğerine ait mallar üzerinde hak iddia edemez.
- Boşanma durumunda mallar, kimin adına kayıtlı ise ona ait kabul olur.
Bu rejim, eşlerin birbirlerinin malvarlıklarından bağımsız hareket etmek istedikleri durumlarda tercih olur. Boşanma halinde diğer eşin katılma alacağı alması söz konusu olamaz. Yani boşanmanın gerçekleşmesi halinde taşınır veya taşınmaz mal kimin üzerine kayıtlıysa onun olur. Diğer eş bu konuda hak iddia edemez.
-
Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejimi
Türk Medeni Kanunu Madde 244:
“Eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.”
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, TMK’nın 244. maddesinde düzenlenmiştir. Bu rejim, mal ayrılığı rejimi ile edinilmiş mallara katılma rejiminin bir karışımıdır.
Özellikleri:
- Evlilik devam ederken her eş kendi malvarlığını yönetir.
- Evlilik sona erdiğinde, malların paylaşımı belirli kurallara göre olur.
Paylaşma, yalnızca evlilik süresince birlikte edinilen mallar üzerinde gerçekleşir. Diğer bir deyişle eşlerden her biri kendi kişisel mallarını muhafaza eder. Ancak birlikte edinilen mallar paylaşılır.
-
Mal Ortaklığı Rejimi
Türk Medeni Kanunu Madde 256:
“Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar.”
Mal ortaklığı rejimi, TMK’nın 256. maddesiyle düzenlenmiştir. Bu rejimde eşler, malvarlıklarını belirli oranlarda birleştirerek ortak bir malvarlığı oluşturur.
Mal Türleri:
- Ortak Mallar: Eşlerin birlikte sahip oldukları mallar. Örneğin, evlilik sırasında alınan taşınmazlar.
- Kişisel Mallar: Miras, bağış ya da evlilik öncesinde edinilen mallar bu kapsamda değerlendirilir.
Tasfiye Süreci:
Evlilik sona erdiğinde ortak mallar orana göre paylaşması olur. Ancak kişisel mallar bu paylaştırmanın dışındadır.
-
Olağanüstü Mal Rejimi
Olağanüstü mal rejimi, olağan mal rejimlerinden farklı olarak, belirli durumlarda kanundan doğan veya mahkeme kararıyla uygulanan bir rejim türüdür. Haklı sebeplerin varlığı halinde, eşlerden birinin talebi üzerine hâkim kararıyla, cebri icra durumlarında kanundan doğrudan veya taraflardan birinin talebiyle hâkim tarafından devreye girer. Ayrıca, önceki mal rejiminin tasfiyesi sırasında kanundan kaynaklı olarak olağanüstü mal rejimine geçiş söz konusu olma ihtimali vardır. Bu rejim, eşlerin ekonomik güvenliğini koruma ve mevcut durumun gerektirdiği adil bir düzeni sağlama amacı taşır.
EVLENEN EŞLER HANGİ MAL REJİMİNE TABİİDİR?
Türk Medeni Kanunu’nda 01.01.2002 tarihinde yapılan değişiklikle, yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi benimsenmiştir. Bu tarihten önce eski Medeni Kanun uyarınca eşler arasında yasal rejim mal ayrılığı idi. Ancak, yeni düzenleme ile eşler arasında daha adil bir paylaşımı hedefleyen edinilmiş mallara katılma rejimi kanunen yasal rejim olarak yürürlüğe girdi.
01.01.2002 tarihinden sonra evlenen eşler, başka bir mal rejimi sözleşmesi yapmadıkları sürece bu rejime tabi olurlar. Daha önce evlenmiş olan eşler ise, 01.01.2002 itibarıyla edinilmiş mallara katılma rejimine geçmiş sayılmışlardır. Ancak, bu eşlerin 01.01.2002 öncesindeki malvarlıkları eski rejim hükümlerine (mal ayrılığı) göredir. Bu düzenleme, geçmiş ve gelecek arasında denge kurarak eşlerin ekonomik güvenliğini sağlamayı amaçlamıştır.
MAL REJİMİ SÖZLEŞMELERİ (EVLİLİK SÖZLEŞMESİ)
Halk arasında “evlilik sözleşmesi” olarak bilinen mal rejimi sözleşmesi, eşlerin evlilik süresince ve evlilik sona erdiğinde malvarlıklarının nasıl yönetileceğini ve paylaşılacağını belirlemek amacıyla yapılan bir anlaşmadır. Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen mal rejimi türlerinden birini seçmek veya mevcut mal rejimine özel hükümler eklemek isteyen eşler bu sözleşmeyi yaparak malvarlıkları üzerindeki hak ve sorumlulukları kendilerine göre şekillendirebilirler.
Evlenen çiftler yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olur. Ancak, eşler yasal mal rejimi yerine başka mal rejimi seçmek istediklerinde belirli prosedürleri izlemeleri gerekir. Yasal mal rejimi dışında bir rejim seçimi, evlenme başvurusu veya evlilik seremonisi sırasında nüfus memuruna ya da evlendirme memurluğuna yazılı bir bildirimle mümkündür. Bu bildirimde, eşlerin hangi mal rejimini tercih ettiklerini açıkça belirtmeleri gerekir.
Evlilik gerçekleştikten sonra ise, rejim değişikliği ancak noterde yapılan bir düzenleme veya onaylama işlemiyle mümkündür. Noter huzurunda yapılan bu sözleşme eşlerin hangi rejimi seçtiklerini açıkça ifade etmelerini ve bu seçimi hukuki olarak geçerli hale getirmelerini sağlar. Evlilik sürecinde veya sonrasında yapılan bu sözleşmeler, tarafların malvarlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini net bir şekilde belirlemelerine olanak tanır. İleride doğması muhtemel anlaşmazlıkların önüne geçer.
SONUÇ
Türk Medeni Kanunu, eşlerin mali ilişkilerini düzenlemek amacıyla esnek bir sistem sunar. Yasal mal rejimi olan “edinilmiş mallara katılma rejimi,” eşlerin eşit haklara sahip olmasını hedefler. Seçimlik mal rejimleri kişisel tercihlere göredir. Bu sistem, hem adil bir paylaşımı sağlamak hem de özgürlükleri korumak amacıyla geliştirilmiştir.
Son olarak görüleceği mal rejimi seçimi ve evlilik sözleşmesi yapmanın bazı şartları bulunmaktadır. Tüm bu süreçte hak kaybına uğramamak için mutlaka bir avukat ile iletişime geçmenizi tavsiye ederiz.
Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Boşanma Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49