Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası

Hukukun en temel ilkelerinden biri maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Adaletin sağlıklı için tanık beyanları büyük önem taşır. Ancak bazı durumlarda tanıklar çeşitli nedenlerle gerçeğe aykırı beyanlarda bulunur. Bu tür durumlar hukuki güvenliği tehlikeye attığından yasa koyucu tarafından suç olarak düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 272, 273 ve 274. maddeleri yalan tanıklık suçu düzenlemektedir.

YALAN TANIKLIK SUÇUNUN TANIMI VE UNSURLARI

Türk Ceza Kanunu Madde 272:

“(1) Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

(3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(4) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi ile ilgili olarak gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(5) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde; yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla; yalan tanıklık yapan kişi, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.

(6) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyeti halinde, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına; hükmolunur.

(7) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin mahkûm olduğu hapis cezasının infazına başlanmış ise, altıncı fıkraya göre verilecek ceza yarısı kadar artırılır.

(8) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi hakkında hapis cezası dışında adlî veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; yalan tanıklıkta bulunan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

TCK 272. maddesinde yalan tanıklık suçu hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında gerçeğe aykırı beyan veren kişinin işlediği bir suç olarak tanımlanır. Bu suçun oluşması için bazı temel unsurlar gereklidir:

1. Tanıklık Yetkili Bir Makam Önünde Yapılmalıdır:

   • Tanık, soruşturma veya kovuşturma makamları (mahkeme, savcılık vb.) önünde beyan vermelidir.

2. Gerçeğe Aykırı Beyanda Bulunulmalıdır:

   • Tanık, bilinçli ve isteyerek gerçeğe aykırı bilgi vermelidir.

3. Yalan Beyan Hukuka Aykırı Bir Fiil Kapsamında Olmalıdır:

   • Tanıklık konusu hukuki bir süreç ile ilgili olmalıdır.

4. Suçun Kasten İşlenmesi Gereklidir:

   • Tanık, bilerek ve isteyerek yalan beyanda bulunmalıdır.

YALAN TANIKLIK SUÇUNUN CEZASI

Yalan tanıklık suçu için TCK 272. maddesinde farklı cezai yaptırımlar öngörülmüştür:

1. Genel Durumda Uygulanan Cezalar:

   • Tanıklık yetkisi bulunan bir kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişi dört aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
   • Eğer yalan tanıklık mahkeme huzurunda alınmışsa ceza bir yıldan üç yıla kadar artar.

2. Suçun Ağırlaştırıcı Nedenleri:

   • Eğer yalan tanıklık üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suç kapsamında yapılmışsa iki yıldan dört yıla kadar cezaya hükmolunur.
   • Yalan tanıklık nedeniyle aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında gözaltı, tutuklama veya başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa ceza yarı oranında artar.
   • Aleyhine tanıklık yapılan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması ve sonrasında beraat etmesi halinde yalan tanıklık yapan kişi kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu kapsamında da sorumlu olur.
   • Eğer yalan tanıklık nedeniyle mağdur olan kişi ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezası almışsa tanık yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası alır.
   • Eğer mağdur kişi hakkında verilen mahkûmiyet kararının infazına başlanmışsa ceza yarısı kadar artar.
   • Hapis cezası dışında adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa yalan tanıklık suçu işleyen kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası alır.

ŞAHSİ CEZASIZLIK VE CEZANIN AZALTILMASI HALLERİ

Türk Ceza Kanunu Madde 273:

“(1) Kişinin;

1. a) Kendisinin, üstsoy, altsoy, eş veya kardeşinin soruşturma ve kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir hususla ilgili olarak yalan tanıklıkta bulunması,
2. b) Tanıklıktan çekinme hakkı olmasına rağmen, bu hakkı kendisine hatırlatılmadan gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapması,

Halinde, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

(2) Birinci fıkra hükmü, özel hukuk uyuşmazlıkları kapsamında yapılan yalan tanıklık hallerinde uygulanmaz.”

TCK 273. maddesi bazı özel durumlarda yalan tanıklık suçuna ceza verilmemesi veya cezanın hafifletilmesini öngörmektedir:

1. Kendi Yakınlarını Koruma Amacıyla Yalan Tanıklık:

   • Kişi, kendisinin, üstsoyu (anne-baba), altsoyu (çocukları), eşi veya kardeşinin soruşturma veya kovuşturmaya uğramasına neden olacak bir konuda yalan tanıklık yaparsa ceza indirimi uygulanır veya hiç ceza olmaz.

2. Tanıklıktan Çekinme Hakkının Hatırlatılmaması:

   • Eğer kişinin tanıklıktan çekinme hakkı olmasına rağmen bu hakkı kendisine hatırlatılmadan yalan tanıklık yapmışsa ceza indirimi olur veya ceza verilmez.

3. Özel Hukuk Davalarında Uygulanmaz:

   • Şahsi cezasızlık ve ceza indirim hükümleri yalnızca ceza davalarında geçerlidir. Özel hukuk davalarında (boşanma, tazminat davası vb.) yalan tanıklık yapan kişiler için bu hüküm uygulanmaz.

YALAN TANIKLIK SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİ

Türk Ceza Kanunu Madde 274:

“(1) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verilmeden veya hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, cezaya hükmolunmaz.

(2) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlamasını veya yoksunluğunu sonuçlayacak nitelikte karar verildikten sonra ve fakat hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisinden yarısına kadarı indirilebilir.

(3) Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında verilen mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeğin söylenmesi halinde, verilecek cezanın yarısından üçte birine kadarı indirilebilir.”

TCK 274. maddeye göre yalan tanıklık yapan kişi belirli şartlar altında etkin pişmanlıktan yararlanarak cezasız kalır veya cezasında indirim alır:

1. Hükümden Önce Gerçeğin Söylenmesi:

   • Eğer yalan tanıklık yapan kişi mağdur olan kişi hakkında herhangi bir hak kaybı yaşanmadan veya mahkeme kararı verilmeden önce doğruyu söylerse ceza almaz.

2. Karar Verildikten Sonra Ama Hükümden Önce Doğrunun Söylenmesi:

   • Mağdur kişi hakkında bir karar verilmiş ancak henüz hüküm kesinleşmemişse cezada üçte iki ile yarı oranında indirim yapılabilir.

3. Mahkûmiyet Kararı Kesinleşmeden Önce Doğrunun Söylenmesi:

   • Eğer yalan tanıklık nedeniyle mağdur kişi hakkında mahkûmiyet kararı verilmiş ancak henüz kesinleşmemişse cezada yarıdan üçte birine kadar indirim olur.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA UZLAŞMA

Bu suç Türk Ceza Kanunu‘nda (TCK) uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer almamaktadır. Bu nedenle taraflar arasında uzlaşma sağlansa bile soruşturma ve kovuşturma süreci devam eder.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA ŞİKAYET

Suç şikayete tabi bir suç değildir. Savcılık suçun işlendiğini öğrendiği anda resen (kendiliğinden) soruşturma başlatır.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME

Bu suçta görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ

Sanık hakkında iki yıl veya daha az süreli hapis cezası verilirse mahkeme cezanın ertelenmesine karar verebilir. Sanık belirlenen denetim süresinde kasıtlı bir suç işlemezse cezası infaz olmaz.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)

Ceza 2 yıl veya daha az ise diğer şartların oluşması durumunda mahkeme HAGB kararı verir. Bu durumda fail 5 yıl içinde başka bir suç işlemezse ceza hiç uygulanmaz. Bu bağlamda, sabıka kaydına işlemez.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK

Bu suçta etkin pişmanlık hükümleri uygulanır.

• Eğer yalan tanıklık yapan kişi karar verilmeden veya hükümden önce doğruyu söylerse hiç ceza almaz.
• Karardan sonra ama hüküm kesinleşmeden önce doğruyu söylerse, cezada %50-66 oranında indirim olur.
• Mahkûmiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeği açıklarsa cezada %33-50 oranında indirim olur.

YALAN TANIKLIK (ŞAHİTLİK) SUÇUNDA MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT

Bir kişinin haksız yere gözaltına alınmış tutuklanmış veya ceza almışsa maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı vardır. Mağdur, faile karşı maddi manevi tazminat davası açarak zararını gidermeyi talep etme hakkı vardır.

SONUÇ

Yalan tanıklık suçu adaletin işleyişini doğrudan etkileyen ciddi bir suçtur. Hukuk sisteminin güvenliğini korumak adına bu suçun ağır şekilde cezası vardır. Ancak belirli durumlarda şahsi cezasızlık ve ceza indirimi hükümleri ile kişisel haklar gözetilmiş etkin pişmanlık hükümleri ile de gerçeği ortaya çıkarmak teşvik konusu olmuştur. Tanıkların doğru beyanda bulunmalarının hem bireysel hem de toplumsal adalet açısından büyük önem taşıdığı unutulmamalıdır.

👉 Hemen bizimle iletişime geçin

📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR

📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR

📞 +90 530 180 82 49

📧 av.ardahancakir@gmail.com