Mal rejimi, evlilik birliği süresince ve sonrasında eşlerin malvarlıklarının yönetimi, kullanımı, tasarrufu ve borçlardan sorumluluğunu düzenleyen önemli hukuki düzenlemelerdir. Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimi benimsenmişse de taraflar, anlaşarak başka bir mal rejimini seçer. Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, bu alternatif rejimlerden biridir. Bu makalede mal rejimi kavramı, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin esasları, sona ermesi ve tasfiye süreci ele alınacaktır.
MAL REJİMİ NEDİR ?
Mal rejimi evlilik birliği süresince eşlerin sahip olduğu malların yönetim ve tasarruf haklarını, borçlardan sorumluluklarını ve evliliğin sona ermesi hâlinde bu malların paylaşımını düzenleyen kurallar bütünü olarak tanımlanabilir. Türk Medeni Kanunu’na göre, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi eşler arasında paylaşımı esas alırken sözleşme ile başka rejimlerin seçilmesine de olanak tanınır.
Eşlerin, evlilik birliği içerisinde ekonomik özgürlüklerini korumak ve hukuki güvenliği sağlamak amacıyla tercih edebilecekleri mal rejimlerinden biri de paylaşmalı mal ayrılığı rejimidir. Bu rejimde her eş, kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarına sahiptir.
PAYLAŞMALI MAL AYRILIĞI REJİMİNİN ESASLARI
Yönetim, Yararlanma ve Tasarruf
Türk Medeni Kanunu Madde 244:
“Eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.”
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde her eş, kendi malvarlığı üzerinde tam tasarruf yetkisine sahiptir. Bu bağlamda, eşlerden biri, malvarlığını yönetme ve kullanma konusunda diğer eşten izin almak zorunda değildir. Bu düzenleme, eşlerin ekonomik bağımsızlığını koruma amacını güder.
Mülkiyetin Tespiti ve İspat
Türk Medeni Kanunu Madde 245:
“Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.”
Bir malın eşlerden hangisine ait olduğunu belirlemek iddia sahibinin yükümlülüğündedir. Eğer bir malın mülkiyeti ispat edilemiyorsa bu mal paylı mülkiyet kapsamında değerlendirilir. Bu bağlamda, düzenleme eşler arasında denge ve adaleti sağlamayı amaçlar.
Borçlardan Sorumluluk
Türk Medeni Kanunu Madde 246:
“Eşlerden her biri, kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur.”
Eşler, kendi borçlarından tüm malvarlıklarıyla sorumludur. Bu ilke, eşlerin birbirlerinin borçlarından etkilenmeden ekonomik bağımsızlıklarını sürdürmelerine olanak tanır.
MAL REJİMİNİN SONA ERMESİ VE TASFİYE
Sona Erme Anı
Türk Medeni Kanunu Madde 247:
“Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde de, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.”
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, aşağıdaki durumlarda sona erer:
- Eşlerden birinin ölümü,
- Başka bir mal rejiminin kabulü,
- Evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi (boşanma veya iptal) ya da mal ayrılığına geçilmesi.
Mahkeme kararı ile mal rejiminin sona erdiği durumlarda mal rejimi, dava tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde son bulur.
Malların Geri Alınması ve Paylı Malların Verilmesi
Türk Medeni Kanunu Madde 248:
“Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır.
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi sona erdiğinde, üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğer önlemler yanında, eşine payının ödeme günündeki karşılığını vermek suretiyle paylı mülkiyetteki malın kendisine verilmesini isteyebilir.”
Mal rejiminin sona ermesi hâlinde her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alma hakkına sahiptir. Eğer paylı mülkiyetteki bir malın eşlerden birinin üstün yararına olduğu ispat edilirse diğer eşin payının bedeli ödenerek malın kendisine verilmesi talep eder.
Katkıdan Doğan Hak
Türk Medeni Kanunu Madde 249:
“Eşlerden biri diğerine ait olup, paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; mal rejiminin sona ermesi hâlinde, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini isteyebilir.
Aynı istem, paylaştırma dışı kalan malın yerine geçen değerler için de geçerlidir.”
Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunmuşsa mal rejiminin sona ermesi hâlinde katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel talep eder. Bu hak, malın yerine geçen değerler için de geçerlidir.
AİLEYE ÖZGÜLENEN MALLAR
-
Ailenin Ortak Kullanımına Özgülenen Mallar
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde, evlilik süresince ailenin ortak kullanımına özgülenmiş mallar, mal rejiminin sona ermesi hâlinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Ancak manevi tazminat alacakları, miras yoluyla geçen mallar ve karşılıksız kazandırmalar bu paylaşımın dışındadır.
-
Boşanma veya İptal Durumunda Aile Konutu ve Ev Eşyası
Boşanma ya da evliliğin iptali hâlinde eşlerin aile konutunda hangisinin kalacağı ve ev eşyalarını kimin kullanacağı hakkaniyet ilkesi çerçevesindedir. Eğer eşler anlaşamazsa hâkim ekonomik durum, sosyal şartlar ve çocukların menfaatlerini dikkate alarak karar verir.
-
Ölüm Durumunda Aile Konutu ve Ev Eşyası
Eşlerden birinin ölümü hâlinde sağ kalan eş aile konutu ve ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı talep eder. Eğer bu haklar verilmezse intifa veya oturma hakkı tanınması mümkündür. Ancak, bu haklar tarımsal taşınmazlara ve mesleki araçlara uygulanmaz.
PAYLAŞTIRMALI MAL AYRILIĞI REJİMİNİN SONA ERMESİ
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi eşlerden birinin ölümü, başka bir mal rejiminin kabulü ya da mahkeme kararıyla sona erer. Mahkemece evliliğin boşanma veya iptalle sona erdirilmesi ya da mal ayrılığına geçilmesi durumunda mal rejimi dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sona erer. Mal rejiminin sona ermesiyle birlikte, eşlerin sahip oldukları malların tasfiyesi gündeme gelir. Bu süreçte, her eş diğerinde bulunan mallarını geri alma hakkına sahiptir. Ayrıca, paylı mülkiyetteki bir malın üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğerine payının bedelini ödeyerek o malın kendisine verilmesini talep eder. Bu düzenleme, mal rejiminin sona ermesi hâlinde malların hakkaniyetli bir şekilde paylaştırılmasını sağlar.
SONUÇ
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi, eşlerin ekonomik bağımsızlıklarını korumak ve malların adil paylaşımını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. Bu rejim, Türk Medeni Kanunu’nda ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Eşler arasındaki hak ve sorumlulukların açık bir şekilde tanımlar. Hem evlilik süresince ekonomik dengeyi hem de boşanma veya ölüm durumunda hakkaniyetli bir paylaşımı hedefler. Bu nedenle, mal rejimi seçimi yaparken tarafların ihtiyaçlarını ve koşullarını göz önünde bulundurması büyük önem taşır.
Son olarak görüleceği mal rejimi seçimi ve evlilik sözleşmesi yapmanın bazı şartları bulunmaktadır. Tüm bu süreçte hak kaybına uğramamak için bir avukat ile çalışmanızı tavsiye ederiz.
⚖️Bizimle iletişime geçin – Size en doğru hukuki desteği sağlayalım.
📌 Menderes Boşanma Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49