Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı, üretimi ve ticareti toplum sağlığı açısından büyük tehlikeler arz eden suçlardandır. Bu nedenle birçok ülke gibi Türkiye de bu tür suçlarla mücadele amacıyla ciddi cezai yaptırımlar uygulamaktadır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188. ve 192. maddeleri uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretine yönelik düzenlemeler içermektedir.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNUN TANIMI
Türk Ceza Kanunu Madde 188:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.
(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
(4) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması,
- b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi,
hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.”
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak bu maddelerin üretilmesi, ithali, ihracı, satışı, nakledilmesi, sevkiyatı, depolanması ve bulundurulmasını kapsar. TCK 188. maddesi bu suçu detaylandırmakta ve ceza yaptırımlarını belirlemektedir.
Suçun temel unsurları şunlardır:
- Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin izinsiz imal edilmesi (üretimi)
- Yurt dışına ithali veya ihracı
- Ülke içinde satılması, başkasına verilmesi, sevk edilmesi, nakledilmesi, depolanması
- Bu maddelerin satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNUN CEZALARI
Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticaretiyle ilgili suçlar için çok ağır cezalar vardır.
a) Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal, İthal veya İhraç Etme Suçu (TCK 188/1)
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal eden ithal eden veya ihraç eden kişiler:
- 20 yıldan 30 yıla kadar hapis cezası
- 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası
alır.
Ayrıca sanık başka bir ülkede uyuşturucu ihracatı yaptığı gerekçesiyle ceza almışsa, Türkiye’de yapılacak yargılamada bu ceza mahsup olur (TCK 188/2).
b) Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Ticareti Yapma ve Satma Suçu (TCK 188/3)
Uyuşturucu maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak satan, satışa sunan, başkasına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi:
- 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezası
- 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası
alır.
Ağırlaştırıcı Sebep:
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması halinde, verilecek hapis cezası 15 yıldan az olamaz.
c) Özel Durumlarda Cezaların Artması (TCK 188/4-5-6)
Aşağıdaki durumlarda verilecek cezalar artar:
-
Uyuşturucu Maddelerin Türü
- Eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoidler, amfetamin gibi maddeler olması halinde ceza yarı oranında artar.
-
Toplu Kullanım Alanlarında İşlenmesi
- Okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi toplu kullanım alanları ile çevresinde (200 metre içinde) işlendiğinde ceza yarı oranında artar.
-
Örgütlü Suç Olarak İşlenmesi
- Suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenirse ceza yarı oranında artar.
- Eğer suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse ceza bir kat artar.
-
Sağlık Mesleği Mensupları Tarafından İşlenmesi
- Tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, hemşire gibi sağlık personeli tarafından işlenmesi halinde ceza yarı oranında artar.
d) Uyuşturucu Madde Üretiminde Kullanılan Maddelerin İzni Olmadan İmal veya Ticaretinin Yapılması (TCK 188/7)
Uyuşturucu madde üretiminde kullanılan ve ithali veya imali resmi izne tabi olan maddelerin ruhsatsız olarak ülkeye ithal edilmesi, satılması, satın alınması, nakledilmesi, depolanması veya ihraç edilmesi durumunda:
- 8 yıldan az olmamak üzere hapis cezası
- 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası
verilir.
ETKİN PİŞMANLIK HÜKÜMLERİ
Türk Ceza Kanunu Madde 192:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini sağlaması halinde, hakkında cezaya hükmolunmaz.
(2) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.
(3) Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir.
(4) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolayı soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının 279 uncu ve 280 inci maddeler uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz.”
Türk Ceza Kanunu, uyuşturucu suçlarına iştirak eden kişilere belirli şartlar altında cezasızlık veya ceza indirimi imkanı tanımaktadır.
a) Suç Resmi Makamlar Tarafından Haber Alınmadan Önce İtiraf Edilirse
Suç ortaklarını ve uyuşturucu maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri yetkili mercilere bildiren kişi:
- Eğer bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya uyuşturucunun ele geçirilmesini sağlarsa, ceza almaz.
b) Kullanmak İçin Uyuşturucu Madde Bulunduran Kişinin İtirafı
Kendi kullanımı için uyuşturucu madde satın alan veya bulunduran kişi, suçlu olduğunu ve maddeyi kimden aldığını yetkililere bildirirse ceza almaz.
c) Suç Sonrasında Yardımcı Olan Kişilere Ceza İndirimi
Eğer bir kişi, suç ortaya çıktıktan sonra, faillerin yakalanmasına veya suçun aydınlanmasına yardımcı olursa, cezası:
- 1/4’ten 1/2’ye kadar iner.
d) Kendi Rızasıyla Tedavi Olmak İçin Başvuran Kişi
Uyuşturucu madde kullanan kişi, soruşturma başlamadan önce sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi olmak isterse ceza almaz.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA TÜZEL KİŞİLER HAKKINDA GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN UYGULANMASI
Türk Ceza Kanunu Madde 189:
“(1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.”
Türk Ceza Kanunu’nun 189. maddesi uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişilere yönelik güvenlik tedbirlerinin uygulanacağını düzenlemektedir.
Tüzel kişiler (şirketler, vakıflar, dernekler vb.) doğrudan ceza sorumluluğuna sahip olmazlar. Ancak suçun bu yapıların faaliyetleri kapsamında olması durumunda bazı hukuki yaptırımlarla karşı karşıya kalırlar. Bu kapsamda uygulanacak güvenlik tedbirleri şunlardır:
- Faaliyet izninin iptali veya geçici olarak durdurulması
- Müsadere (suçta kullanılan veya suçtan elde edilen malvarlığının devlete geçirilmesi)
- Tüzel kişinin ticari faaliyetlerine yönelik kısıtlamalar
Bu düzenlemenin amacı suç gelirlerinin önlenmesi ve tüzel kişiliklerin yasa dışı faaliyetlerde kullanmasını engellenmesidir. Özellikle şirketler veya kuruluşlar aracılığıyla uyuşturucu ticareti yapıldığı tespit olursa hem gerçek kişiler ceza alır hem de tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri ile suçun önüne geçilir.
UYUŞTURUCU MADDE KULLANMA İLE TİCARETİ ARASINDAKİ FARK
Uyuşturucu madde kullanma suçu ile uyuşturucu madde ticareti suçu birbirinden farklıdır. Ceza hukuku açısından da ayrı değerlendirme olur. En önemli ayrım kriteri yakalanan uyuşturucu maddenin miktarı ve sanığın bunu hangi amaçla bulundurduğudur.
-
Miktar:
Kişisel kullanım sınırlarını aşan miktarda uyuşturucu madde bulundurma ticaret yapıldığına işaret eder. Yargıtay içtihatlarına göre bir kişinin yıllık kullanım miktarının üzerinde uyuşturucu madde bulundurması kullanım amacını aşan bir durum olarak kabul olur.
-
Madde Çeşidi:
Uyuşturucu madde kullanan kişiler genellikle tek bir tür veya benzer etki gösteren birkaç maddeyi bulundurur. Farklı etkileri olan çeşitli uyuşturucu maddeleri bir arada bulundurmak ticaret şüphesini doğurur.
-
Davranış:
Sanığın uyuşturucu maddeyi başkasına satma, devretme veya tedarik etme amacı taşıyıp taşımadığı araştırılır. Örneğin, bir tanık veya başka bir sanık, uyuşturucu maddeyi sanıktan temin ettiğini belirtirse bu durum ticaret suçuna işaret eder.
-
Bulundurulduğu Yer:
Uyuşturucu maddenin kişisel kullanım için mi yoksa ticaret amacıyla mı saklandığı maddenin bulunduğu yere göredir. Ev veya işyerinde kolay ulaşılabilir bir yerde bulundurulan madde genellikle kullanım amacıyla kabul edilirken depo gibi yerlere zulalanmış maddeler ticaret şüphesi doğurur.
-
Paketleme ve Araçlar:
Eğer uyuşturucu madde küçük ve eşit miktarlarda paketlenmiş yanında hassas terazi veya ambalaj malzemeleri bulunuyorsa bu durum ticaret amacını gösterir. Kullanıcılar genellikle bu şekilde paketleme yapmazlar.
Sonuç olarak uyuşturucu madde ticareti suçu çok daha ağır cezalar gerektiren bir suçtur. Sanığın eylemi yukarıdaki kriterlere göredir.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA UZLAŞMA
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu uzlaşma kapsamında olmayan suçlardan biridir. Yani fail ile mağdur veya suçtan zarar gören kişiler arasında uzlaşma prosedürü yoktur.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA ŞİKAYET
Bu suç şikâyete bağlı değildir. Resen (kendiliğinden) soruşturma ve kovuşturma olur. Yetkili makamların suçu öğrenmesi halinde mağdurun veya başka bir kişinin şikâyetine gerek olmaksızın hukuki süreç başlar.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA GÖREVLİ MAHKEME
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanına girer. Bu suçun ciddi bir kamu düzeni ihlali olması nedeniyle soruşturma ve yargılama süreci Ağır Ceza Mahkemesi‘nde olur.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA CEZANIN ERTELENMESİ
Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti suçu için hapis cezası ertelenmez. Türk Ceza Kanunu’na göre erteleme kararı için ilk şart olan 2 yıl ve daha az hapis cezasının üzerinde bir hapis cezası olacağından mümkün değildir. Ancak kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu söz konusuysa ve ceza 2 yılın altındaysa cezanın ertelenmesine karar verilebilir.
UYUŞTURUCU VEYA UYARICI MADDE İMAL VE TİCARETİ SUÇUNDA HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
Uyuşturucu madde ticareti suçu HAGB kapsamına girmez. Çünkü HAGB yalnızca 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası için söz konusu olur. Ancak kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunda ceza 2 yılın altında ve diğer şartların oluşması durumunda mahkeme HAGB kararı verir.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti ve kullanımı toplum sağlığını tehdit eder. Bu bağlamda ciddi suçlar arasında yer alır. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu çok ağır yaptırımlar öngörmektedir. Suçluların caymasını hedeflemektedir. Ancak etkin pişmanlık hükümleri sayesinde suçtan dönen ve yetkililere yardımcı olan kişilere cezasızlık veya indirim sağlanmaktadır.
Uyuşturucu ile mücadelede hem ceza hukuku hem de rehabilitasyon yöntemleri birlikte uygulanmalıdır. Bu şekilde suçlular ceza alır ve madde bağımlıları için de bir çıkış yolu olur.
👉 Hemen bizimle iletişime geçin
📌 Menderes Ceza Avukatı – Av. Ardahan ÇAKIR
📍 Kasımpaşa Mah. 203 Sk. No:1 İç Kapı No:103 Menderes/İZMİR
📞 +90 530 180 82 49